วิทยานิพนธ์ฉบับนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาวิเคราะห์ บทบาทที่มีต่อสังคมของวรรณกรรม เรื่อง สุชวัณณะวัวหลวง ซึ่งแพร่กระจายอยู่ในกลุ่มชาติพันธุ์ไท 4 กลุ่ม อันได้แก่ ไทยวน ไทลื้อ ไทเขิน และไทใหญ่ โดยศึกษาถึงแหล่งกำเนิด และการแพร่กระจาย บทบาทที่มีต่อสังคม รูปแบบ และเนื้อหา การศึกษาแหล่งกำเนิดเชื่อว่า วรรณกรรมเรื่อง สุชวัณณะวัวหลวง มีแหล่งกำเนิดในกลุ่มชนชาวไทเขินเมือง เชียงตุง ประเทศพม่า และเป็นวรรณกรรมซึ่งสร้างสรรค์มา จากเรื่องราวที่มีความเกี่ยวข้องผูกพันกับกลุ่มชน ปรากฎใน บริบททางสังคมของกลุ่มชนชาวไทเขินในฐานะวัฒนธรรมรอง ในขณะที่วรรณกรรม มหาชาติ มีฐานะเป็นวัฒนธรรมหลัก วรรณกรรมเรื่องนี้มีบทบาทตอบสนองความต้องการทางด้าน จิตใจ เป็นเครื่องแสดงเอกลักษณ์ของกลุ่มชน เป็นกลไกทาง สังคมในการสร้างมาตรฐานจริยธรรมและวางแผนพฤติกรรม ของกลุ่มชน วรรณกรรมเรื่อง สุชวัณณะวัวหลวง มี 2 สำนวน คือ สำนวนร้อยแก้วอันเป็นรูปแบบดั้งเดิมและสำนวนร้อยกรอง อันเป็นรูปแบบที่ได้รับการพัฒนาขึ้นมาภายหลัง วรรณกรรม เรื่องนี้มีการแพร่กระจายทั้งความเป็นวรรณกรรม และสื่อ นำทางวัฒนธรรมด้านประเพณี พิธีกรรม รวมทั้งจิตรกรรม ฝาผนัง ไปสู่กลุ่มชนอื่นๆ ตามเส้นทางการค้าและการติดต่อ ทางวัฒนธรรม ในด้านเนื้อหาเชื่อว่า ภิกษุชาวไทเขินเป็นผู้สร้าง สรรค์วรรณกรรมเรื่อง สุชวัณณะวัวหลวง ขึ้น เพื่อเก็บบันทึก และนำเสนอเรื่องราวเกี่ยวกับบรรพบุรุษ ค่านิยมพื้นฐานด้าน คุณธรรม และวัฒนธรรมประจำถิ่น อันเป็นการสร้างจิตสำนึก ร่วมต่อท้องถิ่นแก่กลุ่มชน วรรณกรรมเรื่องนี้มุ่งแสดงให้เห็น คุณประโยชน์ของการประพฤติธรรมโดยอาศัยบทบาทของตัว ละครเอกฝ่ายหญิงเป็นสื่อกลาง ส่วนในด้านรูปแบบ วรรณกรรม เรื่องนี้ใช้รูปแบบของชาดกในการนำเสนอ คำประพันธ์ที่ใช้ ได้แก่ร่ายยาว การสร้างสุนทรียภาพในวรรณกรรมเรื่องนี้ เป็นไปอย่างเรียบง่าย การที่ผู้สร้างสรรค์กับผู้ใช้วรรณกรรม มีพื้นฐานและประสบการณ์ทางวัฒนธรรมร่วมกัน จึงเกิดการ ประสานสอดคล้องกันในด้านความคิดและความงามที่สื่อไว้ใน วรรณกรรม ส่งผลให้วรรณกรรมเรื่อง สุชวัณณะวัวหลวง ได้ รับความนิยมยอมรับจากกลุ่มชนชาวเขินด้วยดี