วิทยานิพนธ์ฉบับนี้ เป็นการศึกษาการเปลี่ยนแปลงระบบ การผลิตทางการเกษตรของชุมชนกะเหรี่ยง จากความสัมพันธ์ ทางการผลิตของชุมชนกะเหรี่ยงก่อนทุนนิยมที่มีวิถีการผลิตเพื่อ ยังชีพ เปลี่ยนแปลงเข้าสู่ระบบเศรษฐกิจแบบทุนนิยม ความ สัมพันธ์ทางการผลิตเชิงการค้าที่มีความสัมพันธ์ระหว่างชาว กะเหรี่ยงผู้ผลิตพืชพาณิชย์กับกลุ่มทุน องค์กรสาธารณประโยชน์ และรัฐ โดยอาศัยกรอบแนวคิดนิเวศวิทยาวัฒนธรรม และความ สัมพันธ์ทางการผลิตของชาวเขากับรัฐและตลาดภายนอกภายใต้ ระบบการเกษตรแบบพันธสัญญา จากผลการศึกษาพบว่า ความสัมพันธ์ทางการผลิตเพื่อ ยังชีพก่อนทุนนิยมและการเปลี่ยนแปลงความสัมพันธ์ทางการผลิต พืชพาณิชย์แบบพันธสัญญาดำเนินไปภายใต้การส่งเสริม และ พัฒนาการเกษตรอุตสาหกรรมของรัฐ ซึ่งปรากฎ 4 ประเด็น สำคัญคือ ประเด็นที่หนึ่ง ความสัมพันธ์ทางการผลิตเพื่อยังชีพใน ระบบเศรษฐกิจธรรมชาติก่อนทุนนิยมของชาวกะเหรี่ยงอาศัย รากฐานวิธีคิด ความเชื่อการนับถือจิตวิญญาณเพื่อสร้างอุดมการณ์ อำนาจในการควบคุมและการจัดการทรัพยากรธรรมชาติ ที่ดิน ป่าไม้ ต้นน้ำลำธาร และการจัดระเบียบสังคมให้ดำเนินไปอย่าง สอดคล้องกับเงื่อนไขของระบบนิเวศวิทยาที่สะท้อนออกมาในรูป แบบของการเพาะปลูกไร่หมุนเวียน ประเด็นที่สอง ชุมชนกะเหรี่ยงมีศักยภาพในการจัดการ ที่ดินและแรงงาน โดยอาศัยหลักการกรรมสิทธิ์รวมของชุมชน และเครือข่ายการแลกเปลี่ยนแรงงานเพื่อรักษาเสถียรภาพ ภายในชุมชน ภายใต้เงื่อนไขของการแพร่ขยายของระบบ เศรษฐกิจทุนนิยมเสรี ประเด็นที่สาม ช่วงระยะเปลี่ยนผ่านทุนนิยมในภาค เกษตรกรรม รูปแบบความสัมพันธ์ทางการผลิตแบบพันธสัญญา ซึ่งมีอยู่สองรูปแบบคือ รูปแบบไม่เป็นทางการและรูปแบบเป็น ทางการถูกนำมาใช้เป็นกลไกควบคุมการผลิตภายใต้การบงการ ของกลุ่มทุน โดยกลุ่มทุนไม่จำเป็นต้องเข้ามาควบคุมจัดการรวม ศูนย์ที่ดินและจัดการกระบวนการแรงงานเองโดยตรง เนื่องจาก ชุมชนกะเหรี่ยงมีศักยภาพในการควบคุมและจัดการที่ดินและแรงงาน รวมทั้งเป็นวิธีการลดต้นทุนการผลิต โดยการเข้าควบคุมบาง ปัจจัยการผลิตและการควบคุมตลาดแลกเปลี่ยน ความสัมพันธ์ แบบพันธสัญญาพัฒนาความสัมพันธ์มาจากความสัมพันธ์แบบอุปถัมภ์ ซึ่งเป็นความสัมพันธ์แห่งการพึ่งพาและไม่เท่าเทียมกันทางสังคม ประเด็นที่สี่ การปรับตัวของชาวกะเหรี่ยงภายใต้เงื่อนไข พันธสัญญากระทำในสองแนวทางคือ ประการที่หนึ่ง การปรับตัวในแนวราบ เพื่อดำรงความ อยู่รอดของการยังชีพด้วยการปรับแบบแผนการผลิต โดยใช้ที่ดิน เข้มข้นขึ้นและการเปลี่ยนแปลงกระบวนการแรงงานไปสู่การ จ้างแรงงาน ซึ่งกลุ่มชาวกะเหรี่ยงที่มีฐานะทางเศรษฐกิจสังคม ต่ำได้รับผลกระทบของกระบวนการกลายเป็นแรงงานรับจ้าง อย่างมาก ประการที่สอง การปรับตัวในแนวดิ่ง เป็นยุทธวิธีการ ต่อสู้กับอำนาจภายนอกชุมชน ด้วยการรวมกลุ่มจัดตั้งองค์กร โดยอาศัยเครือข่ายความสัมพันธ์ทางเครือญาติและชนเผ่าเพื่อ พิทักษ์ทรัพยากรธรรมชาติของท้องถิ่นร่วมกันและเป็นแนวทาง แก้ไขปัญหาความขัดแย้งในการใช้ที่ดินในเขตป่า อย่างไรก็ตาม การปรับตัวของชาวกะเหรี่ยงยังคงอยู่ ภายใต้ความสัมพันธ์แห่งการพึ่งพาการจัดตั้งองค์กรชาวบ้านเพื่อ พิทักษ์ทรัพยากรธรรมชาติแบบนี้ ยังไม่สามารถพัฒนาให้มีพลัง อำนาจการต่อรองทางเศรษฐกิจที่เข้มแข็งเทียบเคียงได้กับ ตลาดสินค้า หรือหลุดพ้นจากความสัมพันธ์แบบพึ่งพาและไม่ เท่าเทียมกัน ข้อเสนอแนะทางด้านวิชาการ ควรมีการศึกษาประสิทธิภาพ การผลิตภายใต้ความสัมพันธ์ทางการผลิต แบบพันธสัญญาที่มีต่อ ชุมชนชาวเขา ทางด้านผลิตภาพ (ผลผลิต ที่ดินและแรงงาน) เสถียรภาพของระบบนิเวศ ความคงทนถาวรและความเท่าเทียม ทางสังคม ส่วนข้อเสนอแนะทางการพัฒนา ควรเสริมสร้าง ศักยภาพขององค์กรชุมชน สนับสนุนและพัฒนาการบริหารจัดการ ทรัพยากรธรรมชาติแบบป่าชุมชน และเสริมสร้างสมรรถภาพของ กลุ่มชาวเขาให้สามารถเข้าถึงทรัพยากรและมีอำนาจต่อรองเพิ่มขึ้น