การศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาต้นทุนและ รายได้บริการการแพทย์แผนไทยและปัจจัยด้านสังคม วัฒนธรรม ที่มีผลกระทบต่อบริการการแพทย์แผนไทย โรงพยาบาลพญาเม็งราย จังหวัดเชียงราย กลุ่มตัวอย่างคือ ข้อมูลค่าแรง ข้อมูลค่าวัสดุ ข้อมูลค่าลงทุน และเจ้าหน้าที่ผู้ให้บริการผู้ป่วยที่มารับบริการ เครื่องมือที่ใช้ในการศึกษา เป็นแบบฟอร์มบันทึกข้อมูล เพื่อ รวบรวมข้อมูล ค่าแรง ค่าวัสดุ และค่าลงทุน และแบบสัมภาษณ์ ผู้ให้บริการและผู้รับบริการ เพื่อรวบรวมข้อมูลปัจจัยด้านสังคม วัฒนธรรมที่มีผลกระทบต่อบริการ วิเคราะห์ต้นทุนโดยวิธี กระจายต้นทุนทางตรง วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา และการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา ผลการวิเคราะห์ต้นทุนและรายได้ในทัศนะของผู้ให้บริการ พบว่า ต้นทุนต่อหน่วยบริการการแพทย์แผนไทยเท่ากับ 91.46 บาทต่อครั้ง ต้นทุนทั้งหมดของบริการการแพทย์แผนไทย เท่ากับ 334,666.16 บาท ซึ่งประกอบด้วยต้นทุนค่าแรง 263,075.36 บาท ต้นทุนค่าวัสดุ 35,587.84 บาท และต้นทุนค่าลงทุน 36,002.96 บาท คิดเป็นสัดส่วนระหว่างต้นทุนค่าแรง : ต้นทุนค่าลงทุน : ต้นทุนค่าวัสดุ เท่ากับ 7.39 : 1.01 : 1 ปัจจัยที่มีผลต่อการ เปลี่ยนแปลงของต้นทุนรวมมากที่สุดคือ ต้นทุนค่าแรง รองลงมา คือ ต้นทุนค่าลงทุนและต้นทุนค่าวัสดุ ตามลำดับ รายได้รวมที่ เรียกเก็บจากการให้บริการการแพทย์แผนไทย เท่ากับ 111,089.00 บาท คิดเป็นรายได้ที่เรียกเก็บต่อครั้งบริการการแพทย์แผนไทย เท่ากับ 30.36 บาทต่อครั้ง อัตราการคืนทุนของต้นทุนทั้งหมด จากรายได้ที่เรียกเก็บเท่ากับร้อยละ 33.19 อัตราการคืนทุน ของต้นทุนวัสดุจากรายได้ที่เรียกเก็บเท่ากับร้อยละ 312.15 ปัจจัยด้านสังคมวัฒนธรรมที่มีผลกระทบต่อบริการการแพทย์ แผนไทยในมุมมองของผู้รับบริการ ได้แก่ ความพึงพอใจต่อการรับ บริการ ความเชื่อถือ ความสะดวกในการเดินทางมารับบริการ และความกลัวหรือไม่ต้องการรับการรักษาแผนปัจจุบันของผู้รับ บริการ ส่วนในมุมมองของผู้ให้บริการ พบว่า ปัจจัยด้านสังคม วัฒนธรรมที่มีผลกระทบต่อบริการการแพทย์แผนไทย ได้แก่ ความ เชื่อถือของผู้รับบริการ รูปแบบการให้บริการ ปรัชญาการให้บริการ รวมทั้งขวัญและกำลังใจของผู้ให้บริการ ข้อมูลจากการศึกษานี้ สามารถนำไปประกอบการพิจารณา ในการพัฒนาบริการการแพทย์แผนไทย ให้เกิดประโยชน์สูงสุดต่อ สุขภาพองค์รวมของประชาชนอย่างแท้จริง