วัตถุประสงค์ของการวิจัย เพื่อศึกษาลักษณะพื้นฐานทาง เศรษฐกิจและสังคม ผลของการส่งเสริมตลอดจนปัญหาการเปลี่ยน แปลงและอุปสรรค ในการปลูกพืชเชิงอนุรักษ์ดินและน้ำบนที่ สูง ประชากรที่ใช้ศึกษาเป็นเกษตรกรชาวเขาเผ่ากระเหรี่ยง ในเขตขุนสาบ ฯ อำเภอสะเมิง ทั้งสิ้น 139 ราย โดยใช้แบบสัมภาษณ์ นำมาวิเคราะห์ ค่าสถิติต่าง ๆ คือ ค่าเฉลี่ย ร้อยละ และ t-test ผลการวิจัยพบว่า หัวหน้าครัวเรือนชาวเขาเผ่า กระเหรี่ยงส่วนใหญ่เป็นชาย มีอายุเฉลี่ย 47.62 ปี ไม่ได้เรียนหนังสือ นับถือศาสนาคริสต์ สมาชิกในครัวเรือน เฉลี่ย 6.09 คน สามารถเป็นแรงงานเกษตรเฉลี่ย 3.53 คน เป็นสมาชิกกลุ่มกองทุนหมุนเวียนเพื่อการเกษตรต้องการให้ บุตรได้รับการศึกษาระดับมัธยมศึกษาตอนต้น ด้านการประกอบ อาชีพนั้นเกษตรกรชาวเขายังคงต้องการให้บุตรประกอบอาชีพ เกษตร เมื่อมีการเจ็บป่วยจะใช้บริการจากสถานีอนามัยที่ ใกล้หมู่บ้าน ข้าวยังคงไม่เพียงพอต่อการบริโภค พื้นที่ถือครองทำการเกษตรเฉลี่ย 7.99 ไร่ แบ่งเป็นพื้นที่ นาดำเฉลี่ย 4.62 ไร่ พื้นที่ปลูกไร่ 3.5 ไร่ และใช้ระยะ เวลาในการหมุนเวียนพื้นที่ทำการเกษตรเฉลี่ย 1.36 ปี ความ ลาดชันของพื้นที่ อยู่ที่ระดับ 0-35 % พืชที่ปลูกส่วน ใหญ่แล้วปลูก ข้าวนาดำ ข้าวไร่ และข้าวโพด บางรายมีการ ปลูกพืชตระกูลถั่วสลับในพื้นที่การเกษตร มีการใช้ปุ๋ยทั้ง วิทยาศาสตร์ และธรรมชาติ ไม่มีการใช้สารเคมีในการป้องกัน และกำจัดโรคและแมลงศัตรูพืช รวมถึงเครื่องจักรกลทางการ เกษตร ในส่วนของความอุดมสมบูรณ์ของพื้นที่หลังจากที่ทำ การเกษตรเชิงอนุรักษ์ฯ พื้นที่การเกษตรมีความอุดมสมบูรณ์ เพิ่มขึ้น รายได้จากการปลูกพืชของเกษตรกรชาวเขา เฉลี่ย 4,874.00 บาท มีรายได้จากการเลี้ยงสัตว์ เฉลี่ย 2,101.55 บาท รายได้นอกการเกษตร เฉลี่ย 4,414.38 บาท และรายได้ ทั้งหมดของครัวเรือน เฉลี่ย 10,594.13 บาท มีการใช้สิน เชื่อจากกองทุนหมุนเวียนเพื่อการเกษตร การรับฟังข่าวสาร ด้านการเกษตรทางวิทยุจะรับฟังทุกครั้งที่มีโอกาส เกษตรกร ส่วนใหญ่ไม่เคยเข้ารับการฝึกอบรมด้านเกษตร แต่มีการติดต่อ กับเจ้าหน้าที่ส่งเสริมการเกษตร เฉลี่ย 4.12 ครั้งต่อปี และมีการติดต่อกับบุคคลภายนอก เฉลี่ย 3.48 ครั้งต่อปี ผลการส่งเสริมการปลูกพืชเชิงอนุรักษ์ พบว่า เกษตรกร ชาวเขามีการเปลี่ยนแปลงในด้านการผลิตพืช และสัตว์ ตลอดจนสภาพทางเศรษฐกิจและสังคมดังนี้ คือ จำนวนสมาชิกที่ เป็นแรงงานเกษตรลดลง เนื่องจากแรงงานส่วนหนึ่งได้เปลี่ยน ไปเป็นแรงงานรับจ้างนอกการเกษตร พื้นที่การเกษตรลดลง เนื่องจากพื้นที่ส่วนใหญ่ที่เกษตรกรชาวเขา ทำการเกษตรนั้น อยู่ในเขตพื้นที่ต้นน้ำ ซึ่งสงวนไว้เป็นพื้นที่ป่า อนุรักษ์ พื้นที่นาดำเพิ่มขึ้น เนื่องจากาการส่งเสริมของ โครงการฯ ให้มีการปรับขยายพื้นที่ที่มีความเหมาะสมให้ เป็นพื้นที่นาดำเพื่อเพิ่มผลผลิตข้าว พื้นที่ปลูกพืชไร่ ลดลง เนื่องจากพื้นที่ปลูกพืชไร่ส่วนหนึ่งถูกนำไปทำแถบ พืชอนุรักษ์ฯ และขาดแคลนแรงงานในการเตรียมพื้นที่ วงจรการ หมุนเวียนพื้นที่ลดลง เนื่องจากเกษตรกรชาวเขา ได้เปลี่ยนมาทำไร่นาถาวรเพิ่มขึ้นทดแทนการทำไร่เลื่อนลอย รายได้จากการเลี้ยงสัตว์ลดลง เนื่องจากขาดแคลนแรงงานใน การเลี้ยงสัตว์ และส่วนหนึ่งได้เปลี่ยนรูปแบบการดำรงชีพ โดยมุ่งเน้นการผลิตพืช รายได้นอกจากการเกษตรเพิ่มขึ้น เนื่องจากการปรับเปลี่ยนแรงงานจากแรงงานเกษตรไปสู่แรงงาน รับจ้างนอกการเกษตร จากการวิเคราะห์ค่าสถิติ t-test ผล ปรากฎว่า ขนาดพื้นที่การเกษตร และขนาดพื้นที่ปลูพืชไร่ ไม่มีความแตกต่าง ส่วนจำนวนสมาชิกที่เป็นแรงงานเกษตร รายได้จากการเลี้ยงสัตว์ รายได้นอกการเกษตร ขนาดพื้นที่ นาดำ และวงจรการหมุนเวียนพื้นที่ มีความแตกต่างอย่างมี นัยสำคัญ ปัญหาในการปลูกพืชของเกษตรกรชาวเขานั้น ส่วนใหญ่พื้นที่ การเกษตรไม่เพียงพอ ไม่ทราบกลไกการตลาด การขนส่งไม่ดี ราคาผลผลิตตกต่ำ น้ำไม่เพียงพอ คุณภาพดินไม่ดี วัชพืชมาก และโรคระบาดในบางฤดูกาล ปัญหาในการเลี้ยงสัตว์ของเกษตรกรชาวเขานั้น ส่วน ใหญ่ต้องการให้มีการปรับปรุงพันธุ์ การป้องกันโรคสัตว์ พื้นที่สำหรับเลี้ยงมีน้อย และพืชอาหารสัตว์ขาดแคลนในฤดู แล้ง ข้อเสนอแนะ พืชที่นำมาส่งเสริมในระบบการปลูกพืชเชิง อนุรักษ์ฯ นั้น ควรเป็นพืชที่เสริมรายได้ สำหรับไม้ผลต่างๆ นั้นหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ควรสนับสนุนให้มีการปลูกเพิ่ม มากขึ้น