การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาข้อมูล พื้นฐานทั่วไปด้านบุคคล เศรษฐกิจ และสังคม วิธีการพัฒนา โดยใช้ภูมิปัญญาของชาวบ้านภายใต้โครงการพัฒนาที่สูง สามหมี่น ลักษณะการมีส่วนร่วมขององค์กรชาวบ้านในการจัด การทรัพยากรธรรมชาติ ตลอดจนปัญหาความต้องการและข้อเสนอ แนะของเกษตรกรที่เกี่ยวข้องกับการจัดการทรัพยากรธรรมชาติ ประชากรที่ใช้ในการศึกษา ได้แบ่งออกเป็น 2 ส่วนคือ ส่วนแรกประกอบด้วยเกษตรกร จำนวน 120 คน โดยการสุ่มตัว อย่างง่าย (Simple random sampling) ส่วนที่สองได้จากผู้ นำชุมชนในพื้นที่จำนวน 10 คน และเจ้าหน้าที่ปฏิบัติงาน จำนวน 5 คน เก็บรวบรวมข้อมูลโดยการสัมภาษณ์ โดยใช้แบบ สอบถาม การประมวลผลด้วยเครื่องคอมพิวเตอร์ โปรแกรมสถิติ สำเร็จรูป SPSS/PC+ เพื่อนำมาวิเคราะห์ค่าทางสถิติ เช่น ค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ย ค่าเบี่ยงเบนมาตรฐาน ค่าต่ำสุด ค่าสูงสุด ค่าอันดับ และการทดสอบสมมติฐานใช้ค่าไคสแควร์ (Chi-square test) และการทดสอบค่าสัมประสิทธิ์สหสัมพันธ์ แบบเพียร์สัน (Pearson Product Moment Correlation Coefficient) ผลการวิจัยพบว่า สาเหตุหลักที่นำไปสู่พฤติกรรมชุมชน ที่ทำให้เกิดการทำลายทรัพยากรป่าไม้ ดิน น้ำ กล่าวคือ สาเหตุจากบุคคลที่ขาดภูมิปัญญาที่สำคัญ 3 ประการคือ ขาดสำนึกโดยเฉพาะสำนึกความเป็นชุมชน ขาดความรู้เกี่ยวกับ การบริหาร จัดการชุมชนที่มีประสิทธิภาพ ขาดความรู้เกี่ยว กับเทคโนโลยีที่เหมาะสม กลยุทธในการดำเนินการของโครงการฯ สามหมื่น คือ การสร้างจิตสำนึกและการพัฒนาภูมิปัญญาของ ประชากรเพื่อการจัดการทรัพยากรธรรมชาติ เกษตรกรกลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่เป็นเพศชาย มีอายุ เฉลี่ย 35.5 ปี ส่วนใหญ่ไม่ได้รับการศึกษา มีขนาดพื้นที่ ถือครองเฉลี่ย 13.28 ไร่ สมาชิกในครัวเรือนเฉลี่ย 5.72 และเกษตรกรกลุ่มตัวอย่างเกือบครึ่งหนึ่งมีตำแหน่งทางสังคม ด้านการได้รับข้อมูลข่าวสารของเกษตรกรกลุ่มตัวอย่างได้รับ จากเพื่อนบ้าน และคณะกรรมการหมู่บ้านมากที่สุด ด้านภูมิ ปัญญาชาวบ้านพบว่า เกษตรกรกลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่ มีความ รู้ความเข้าใจที่ถูกต้องในระดับปานกลาง การมีส่วนร่วมของ เกษตรกรพบว่า ส่วนใหญ่ เกษตรกรกลุ่มตัวอย่างมีระดับการมี ส่วนร่วมในระดับปานกลางในแต่ละกิจกรรมของชุมชน สำหรับการจัดการทรัพยากรธรรมชาติ พบว่า เกษตรกรกลุ่ม ตัวอย่างมีการจัดการทรัพยากรธรรมชาติที่ถูกต้องในระดับ ปานกลาง จากผลการศึกษาพบว่าภูมิปัญญาชาวบ้านและการมีส่วน ร่วม มีความสำคัญในเชิงบวกต่อการจัดการทรัพยากรธรรมชาติ ของเกษตรกรอยู่ในระดับที่สูงมากนอกจากนั้น การได้รับข้อ มูลข่าวสารก็แสดงความสำคัญต่อการจัดการทรัพยากรธรรมชาติ ในระดับปานกลางและขณะที่อายุ และขนาดพื้นที่ถือครองแทบจะ ไม่มีความสัมพันธ์เลย ปัญหา อุปสรรคในการจัดการทรัพยากรธรรมชาติ เรียงตาม ลำดับ คือ เกษตรกรขาดความรู้เกี่ยวกับเทคโนโลยี และเทคนิคในการแก้ปัญหาเกี่ยวกับการจัดการทรัพยากรธรรมชาติ ปัญหาน้ำที่ใช้ในการเกษตรยังมีไม่เพียงพอ เกษตรกรยังขาด ความรู้และอุปกรณ์ในการป้องกันไฟป่า โดยเฉพาะในช่วงฤดู แล้ง ข้อเสนอแนะสำหรับหารวิจัยครั้งนี้ คือ ควรพัฒนาระบบ การให้ข่าสารให้มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น รัฐควรให้ความสำคัญ ต่อภูมิปัญญาชาวบ้านของเกษตรกรในการให้เป็นผู้ดูแลรักษา ทรัพยากรธรรมชาติ โดยการสนับสนุนให้มีองค์กรชุมชนเกิดขึ้น ทั้งในระดับหมู่บ้านและระดับเครือข่ายของชุมชนต่าง ๆ