วิทยานิพนธ์ฉบับนี้มีจุดมุ่งหมายที่จะศึกษาถึงความ ขัดแย้งอันเป็นสาเหตุที่ทำให้เกิดข้อพิพาทระหว่างทาสกับ นายเงิน ในสมัยรัชกาลที่ 5 จากฎีกาและคดีความที่เกิดขึ้น ในช่วงระหว่างปี ร.ศ 103-120 (พ.ศ 2427-2444) โดยพิจารณา ถึงสาเหตุและปัจจัยที่ทำให้เกิดข้อพิพาท ตลอดจนประเภทของ ข้อพิพาทระหว่างทาสกับนายเงินที่เกิดขึ้น ก่อนที่จะมีการ เลิกทาสอย่างเป็นทางการในปี พ.ศ 2448 จากการศึกษาพบว่า ภายใต้ความสัมพันธ์ที่ดูเหมือนจะ ราบรื่นระหว่างทาสกับนายเงินนั้นปรากฏความขัดแย้งในเรื่อง ต่าง ๆ อยู่เสมอ โดยเฉพาะเมื่อพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้า เจ้าอยู่หัวทรงดำเนินนโยบายเลิกทาสและมีการออกกฎหมายหลาย ฉบับเพื่อการนี้ ดูเหมือนว่าจะทำให้มีการฟ้องร้อง อันเนื่องมาจากความขัดแย้งระหว่างทาสและนายเงินเพิ่ม จำนวนมากขึ้นด้วย สิ่งที่น่าสนใจก็คือ การศึกษาเรื่อง ข้อพิพาทระหว่างทาสกับนายเงินนี้ ทำให้เห็นการใช้ประโยชน์ จากทาสในรูปแบบต่าง ๆ นอกเหนือจากการให้ทาสมาทำงานรับใช้ ในบ้านนายเงิน หรือการให้ทาสไปทำมาหากินแล้วส่งดอกเบี้ย ให้นายเงินอย่างที่เคยเป็นมา ที่สำคัญก็คือมีการบังคับให้ ทาสเป็นโสเภณี และให้ทาสเป็นนางละครในคณะละครของขุนนาง ผู้ใหญ่ที่เปิดการแสดงเก็บค่าชมจากผู้ชม และการทำสัญญา เป็นลูกจ้างรับเงินล่วงหน้า ซึ่งดูเหมือนเป็นทาสในรูปแบบ ใหม่ "ลูกจ้าง" บางคนถูกบังคับให้เป็นโสเภณี นอกจากนี้ กฎหมายซึ่งลดค่าตัวทาสลงในเวลาที่กำหนดไม่ได้รับการ ปฏิบัติตามเนื่องจากนายเงินยังต้องการใช้ประโยชน์จากทาส ของตนอยู่ ทาสที่พยายามหนีมักถูกลงโทษอย่างรุนแรงจนทำให้ บางคนต้องเสียชีวิตข้อพิพาทระหว่างทาสและนายเงินเหล่านี้ นำไปสู่การฟ้องร้อง และฎีกาซึ่งใช้เป็นข้อมูลพื้นฐานในการ วิเคราะห์เรื่องดังกล่าว