การศึกษาวิจัยครั้งนี้มุ่งที่จะศึกษาฐานคิด ความเชื่อ ระบบคุณค่า ของกลุ่มที่ดำเนินการด้านตลาดทางเลือกใน ภาคเหนือตอนบน องค์กร และกลุ่มทางสังคมที่ดำเนินการ ด้านตลาดทางเลือกในภาคเหนือตอนบน และเครือข่ายตลาด ทางเลือกในภาคเหนือตอนบน ผู้วิจัยได้ศึกษาเอกสาร แนวคิด ทฤษฎี การปฏิบัติการ แบบมีส่วนร่วมในพื้นที่ และการจัดเวทีแลกเปลี่ยนใน 9 จังหวัด ภาคเหนือตอนบนซึ่งประกอบด้วย จังหวัดเชียงใหม่ เชียงราย พะเยา น่าน ลำปาง ลำพูน แพร่ แม่ฮ่องสอน และตาก กับ กลุ่มเป้าหมายซึ่งได้แก่ กลุ่มผู้ผลิตพืชผักปลอดสารพิษบ้านนาฟาน และเครือข่ายคือ ชมรมผู้ผลิตพืชผักปลอดสารพิษจังหวัดเชียงใหม่ กลุ่มผู้บริโภคและอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมจังหวัดเชียงใหม่ องค์กรที่ สนับสนุนและเกี่ยวพันกับเกษตรกรรมทางเลือกและตลาดทาง เลือก ข้อมูลที่ได้จากการสังเกตและการสัมภาษณ์ได้รับการ วิเคราะห์ และนำเสนอของการบรรยายและการอภิปราย ผลการวิจัยสรุปได้ดังนี้ เกษตรกรมีฐานคิดว่า การทำการเกษตรที่เน้นการผลิต เพื่อขายเป็นสำคัญ โดยมีกระบวนการผลิตที่ต้องพึ่งพิงปัจจัย การผลิต เทคโนโลยี และข่าวสารที่ตนเองไม่คุ้นเคยเลยนั้น ทำให้เกิดปัญหาแก่เกษตรกรหลายประการคือ ปัญหาสุขภาพ ทรุดโทรมอันเนื่องมาจากการใช้สารเคมีทางการเกษตร ปัญหาการได้รับรายได้น้อยไม่คุ้มค่ากับการลงทุนและแรงงาน ปัญหาทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมถูกทำลาย และปัญหา ขาดความอบอุ่นในครอบครัวและชุมชน การแก้ไขปัญหาดังกล่าว ของเกษตรกรคือการหันมาทำการเกษตรทางเลือกและตลาด ทางเลือก โดยมีความหวังว่าเกษตรทางเลือกและตลาดทาง เลือกจะก่อให้เกิดประโยชน์คือ การมีรายได้มั่นคง การมี ทรัพย์สินมั่นคง การมีสุขภาพที่สมบูรณ์แข็งแรง การมีอาหาร ที่เพียงพอและปลอดสารพิษ ทำให้สมาชิกอยู่กันพร้อมหน้า และ มีน้ำเพื่อการเกษตรที่อุดมสมบูรณ์ การดำเนินการให้บรรลุ ความหวังของเกษตรกรที่ผ่านมานั้น เริ่มต้นจากการก่อตั้ง กลุ่มทำการผลิตทางการเกษตรที่เน้นการพึ่งตนเอง ใช้ กระบวนการผลิตทางธรรมชาติ และเน้นระบบการปลูกพืช ที่ให้ความสำคัญกับความหลากหลายทางด้านชนิด สายพันธุ์ ขนาด รูปร่าง และระบบราก ส่วนด้านการตลาดจะเน้นความ สัมพันธ์เชื่อมโยงโดยตรงกับผู้บริโภค ซึ่งผลจากการปฏิบัติ ดังกล่าวได้เกิดประโยชน์แก่เกษตรกรคือมีรายได้เพิ่มขึ้น สุขภาพของสมาชิกในครอบครัวดีขึ้น ทรัพยากรธรรมชาติ และสิ่งแวดล้อมดีขึ้น แม่บ้านได้มีโอกาสรับรู้ เรียนรู้และ มีส่วนร่วมในการตัดสินใจ สมาชิกในครอบครัวได้อยู่กัน พร้อมหน้า และได้สร้างความผูกพันธ์ระหว่างผู้ผลิตกับผู้ บริโภค การบรรลุซึ่งความเชื่อและคุณค่าตลาดทางเลือก ดังกล่าวได้นั้น เกษตรกร ผู้บริโภค และองค์กรสนับสนุน ได้มีการจัดกลุ่มหรือองค์กร ที่มีขนาดเล็กสมาชิกไม่เกิน 15 คน โดยที่สมาชิกในกลุ่มมีบทบาทหน้าที่ทุกคน แต่อาจ แตกต่างกันตามความสามารถและศักยภาพของแต่ละคน ขณะเดียวกันเพื่อให้สามารถแก้ไขปัญหาที่ใหญ่กว่าความ สามารถของกลุ่มผู้ผลิตหรือกลุ่มผู้บริโภค ที่กลุ่มใดกลุ่มหนึ่ง จะจัดการได้ ทางกลุ่มดังกล่าวได้มีการสร้างเครือข่าย องค์กรเชื่อมโยงซึ่งกันและกัน ซึ่งเป็นลักษณะของเครือข่าย องค์กรในแนวนอน โดยมีการเชื่อมโยงกันบนพื้นฐานของสิทธิ และเสรีภาพที่เท่าเทียมกัน ทั้งนี้เพื่อก่อให้เกิดการสร้างสรรค์ ของขบวนการตลาดทางเลือก ส่วนรูปแบบ วิธีการและกิจกรรม จะใช้ทั้งเป็นแบบไม่เป็นทางการและทางการ โดยเน้นความ หลากหลายเป็นพื้นฐานหลักในวิธีคิดและการประพฤติปฏิบัติของ สมาชิกในขบวนการ ส่วนปัจจัยที่ทำให้องค์กรเข้มแข็งและยั่งยืน นั้นประกอบด้วย การตระหนักถึงความสำคัญของกลุ่มของสมาชิก การมีกลุ่มขนาดเล็กยืดหยุ่น ไม่เป็นทางการ เน้นการมีส่วนร่วม ของสตรีและสมาชิก มีหน่วยงานภายนอกที่สนับสนุนและติดตาม อย่างต่อเนื่อง มีตลาดที่มั่นคงและหลายช่องทาง มีทรัพยากร ป่าไม้และน้ำที่สมบูรณ์ เครือข่ายของตลาดทางเลือกในภาคเหนือตอนบน ได้มี การจัดองค์กรค่อนข้างจะเข้มแข็ง โดยมีชมรมผู้ผลิตพืชผักปลอด สารพิษจังหวัดเชียงใหม่เป็นแกนหลัก มีสมาชิกประกอบด้วย กลุ่มผู้ผลิตพืชผักปลอดสารพิษจำนวน 10 กลุ่ม มีการได้คิดค้น และพัฒนามาตรฐานสินค้าเกษตรกรรมทางเลือกในภาคเหนือ ขึ้น เหตุผลที่ทำให้เครือข่ายตลาดทางเลือกเกิดขึ้น เนื่อง มาจากความจำเป็นของกลุ่มผู้ผลิตที่ต้องการเรียนรู้ประสบการณ์ ด้านการผลิตและการตลาด ต้องการแก้ปัญหาด้านปัจจัยผลผลิต ต้องการแลกเปลี่ยนผลผลิตและจำหน่ายผลผลิต ต้องการหาตลาด ร่วมกัน ต้องการควบคุมคุณภาพผลผลิตและราคา โอกาสที่จะทำ ให้เครือข่ายขยายตัวและเติบโตมากขึ้นคือ กระแสด้านสุขภาพ และสิ่งแวดล้อม ส่วนข้อจำกัดของการขยายเครือข่ายคือ นโยบายของรัฐที่เน้นการพัฒนาการเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจ เป็นสำคัญ