การวิจัยครั้งนี้ เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมี ส่วนร่วม ที่มุ่งเน้นการใช้กระบวนการทางการศึกษาและการ พัฒนาชุมชน เพื่อยับยั้งการย้ายถิ่นของสตรีชนบทภาคเหนือ โดยผู้วิจัยร่วมมือกับชาวบ้าน ตั้งแต่เริ่มต้นศึกษาสาเหตุ/ ปัจจัยที่ส่งผลให้สตรีในชนบทเกิดการย้ายถิ่น การศึกษา ศักยภาพทางด้านความคิดของบุคคล องค์กร และทรัพยากร ของชุมชนในการแก้ไขปัญหาการย้ายถิ่น ผู้วิจัยและชาวบ้าน ได้ร่วมกันวางแผนจัดกิจกรรมทางด้านการศึกษาและการพัฒนา เพื่อแก้ไขปัญหาการย้ายถิ่นดังกล่าว โดยมีนักพัฒนาที่เข้ามา ทำงานในหมู่บ้านเข้าร่วมกิจกรรมการวิจัยอีกฝ่ายหนึ่ง การเก็บรวบรวมข้อมูล ใช้วิธีการเข้าไปใช้ชีวิตร่วมกับ ชาวบ้านเพื่อสัมภาษณ์ผู้ให้ข้อมูลหลัก สังเกตและจดบันทึก ปรากฎการณ์ต่าง ๆ ที่เกิดขึ้น การจัดกิจกรรมการศึกษา และการพัฒนาร่วมกับชุมชน ตลอดจนการร่วมกับชุมชนในการ สรุป ประเมินผลและการแก้ไขปัญหาต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นใน ระหว่างที่กิจกรรมการวิจัยดำเนินอยู่ สำหรับการวิเคราะห์ และตรวจสอบข้อมูล ได้กระทำเป็นระยะ ๆ ไปพร้อม ๆ กับ การเก็บรวบรวมข้อมูลภาคสนาม จากนั้นจึงนำข้อมูลที่ผ่านการ วิเคราะห์และตรวจสอบแล้วมาจัดหมวดหมู่ เพื่อแยกประเภท ของข้อมูลให้เป็นระบบ เชื่อมโยง ตีความและสร้างข้อสรุป ผลการศึกษาพบว่า สาเหตุ/ปัจจัยที่ทำให้สตรีในชนบท เกิดการย้ายถิ่น ได้แก่ ปัจจัยทางด้านเศรษฐกิจและอาชีพ ปัจจัยทางด้านการศึกษา ปัจจัยทางด้านสังคมและวัฒนธรรม นอกจากนั้น อิทธิพลของข่าวสารข้อมูลที่หลั่งไหลเข้าสู่ ชุมชนโดยผ่านสื่อประเภทต่าง ๆ ยังเป็นตัวเร่งเร้าให้ สตรีเกิดการย้ายถิ่นมากยิ่งขึ้น การศึกษาความพร้อมของชุมชนในการแก้ไขปัญหาการ ย้ายถิ่นของสตรี พบว่า ชุมชนมีความพร้อมทางด้านบุคคล ผู้นำ องค์กรและทรัพยากรด้านวัตถุและสิ่งแวดล้อมอยู่แล้วระดับหนึ่ง เมื่อได้รับการส่งเสริมให้มีความเข้มแข็งขึ้น ก็สามารถเป็น กำลังสำคัญในการสร้างปัจจัยด้านต่าง ๆ เพื่อให้สตรีมีความ เชื่อมั่นในการที่จะใช้ชีวิตอยู่ในชุมชนได้ การใช้กระบวนการทางการศึกษาและการพัฒนาชุมชน เพื่อยับยั้งการย้ายถิ่นของสตรี พบว่า กระบวนการดังกล่าว เกิดผลต่อชุมชนและสตรีที่อาศัยอยู่ในชุมชนคือ การเกิดแนวคิด ในการพึ่งตนเองของชาวบ้าน ชุมชนเกิดความพร้อมทางด้าน เศรษฐกิจที่สามารถช่วยเหลือตนเองได้ คนในชุมชนโดยเฉพาะ สตรีและเยาวสตรีมีทัศนคติที่ดีต่อการศึกษา ได้มีโอกาสเข้าร่วม กิจกรรมทางการศึกษาทั้งในและนอกระบบมากขึ้น สตรีมีทัศนคติ ที่ดีต่อตนเอง ชุมชนให้การยอมรับบทบาทของสตรีมากขึ้น เช่น การที่ผู้นำกลุ่มแม่บ้านได้รับเลือกตั้งเป็นผู้ใหญ่บ้าน นอกจากนั้น กระบวนการทางการศึกษาและการพัฒนายังช่วยให้คนในชุมชน เกิดทัศนคติด้านอาชีพ ว่าการประกอบอาชีพไม่ได้หมายถึงการ เพิ่มรายได้เพียงอย่างเดียว แต่ยังมีการเชื่อมโยงสัมพันธ์ กับการพัฒนาคุณภาพชีวิตด้านอื่น ๆ ของคนในชุมชนอีกด้วย