กรณีศึกษาการมีส่วนร่วมในการประกอบอาชีพของสตรี ใน พื้นที่เกษตรใกล้เมืองและไกลเมือง มีวัตถุประสงค์เพื่อ ศึกษาถึงสภาพทั่วไปและการมีส่วนร่วมในการประกอบอาชีพของ สตรี ตลอดจนศึกษาถึงปัจจัยที่ทำให้สตรีมีส่วนร่วมในการ ประกอบอาชีพมากหรือน้อยแตกต่างกัน การวิจัยครั้งนี้ ประชากรที่ศึกษา คือ คู่สามี-ภรรยา ในพื้นที่เกษตรใกล้เมืองและไกลเมือง รวม 101 คู่ รวมเป็น ประชากรจำนวน 202 ราย โดยการสุ่มตัวอย่างแบบมีระบบ รวบ รวมข้อมูลโดยวิธีการสัมภาษณ์ตามแบบสอบถาม และวิธีการ ประเมินสภาวะชนบทแบบมีส่วนร่วม (Participatory Rural Appraisal) จากการศึกษาพบว่า สตรีในพื้นที่เกษตรใกล้เมืองและ ไกลเมืองมีอายุเฉลี่ย 39 ปี ส่วนใหญ่ (มากกว่า 3 ใน 4) จบการศึกษาระดับประถมตันถึงประถมปลายหรือเทียบเท่า สตรี ประมาณครึ่งหนึ่งมีสถานภาพระดับความเป็นอยู่ และความขยัน หมั่นเพียรอยู่ในระดับปานกลาง มีเพียงส่วนน้อย (ในพื้นที่ เกษตรใกล้เมืองร้อยละ 17.50 ในพื้นที่เกษตรไกลเมืองร้อยละ 9.80) ที่มีและ/หรือเคยมีสถานภาพด้านผู้นำทางการในสังคม ในพื้นที่เกษตรใกล้เมืองมีลักษณะเป็นครอบครัวเดี่ยวมาก กว่าในพื้นที่เกษตรไกลเมือง ครึ่งหนึ่งของสตรีในทั้งสอง พื้นที่มีบุตรอยู่ในวัยเรียน และมีไม่ถึง 1 ใน 4 ที่มี บุตรในวัยก่อนเข้าเรียน สตรีประมาณ 2 ใน 3 ในพื้นที่ เกษตรใกล้เมืองเคยผ่านการฝึกทักษะในการประกอบอาชีพอื่น นอกภาคเกษตร ส่วนในพื้นที่เกษตรไกลเมือง มีสตรีเพียง ร้อยละ 6.56 ที่เคยผ่านการฝึกทักษะอาชีพอื่นนอกภาคเกษตร ครอบครัวในพื้นที่เกษตรไกลเมืองซึ่งผลิตพืชตลอดทั้ง ปี มีที่ดินถือครองเป็นของตนเองมากกว่าในพื้นที่เกษตรใกล้ เมืองซึ่งส่วนใหญ่ผลิตพืชในฤดูแล้ง ขนาดที่ดินทำกินเฉลี่ย ต่อครัวเรือนในพื้นที่เกษตรใกล้เมืองมีมากกว่าพื้นที่ เกษตรไกลเมือง แต่รายได้เฉลี่ยจากการผลิตพืชกลับน้อยกว่า ภาระหนี้สินของครอบครัวในพื้นที่เกษตรไกลเมืองมีมากกว่า ในพื้นที่เกษตรใกล้เมือง โดยเฉลี่ย สตรีรับชมโทรทัศน์ 1 ชั่วโมง 42 นาที/วัน รับฟังวิทยุ 22 นาที/วัน อ่านหนังสือ พิมพ์ 14 นาที/สัปดาห์ ซึ่งใกล้เคียงกันทั้งสองพื้นที่ สตรีในพื้นที่เกษตรไกลเมืองส่วนใหญ่ทำงานแลกเปลี่ยน แรงงานและรับจ้างทั่วไปในภาคเกษตร (ร้อยละ 81.97 และ ร้อยละ 86.88) แต่ในพื้นที่เกษตรใกล้เมืองพบเพียงไม่ถึง ครึ่งหนึ่ง สตรีในพื้นที่เกษตรใกล้เมือง 3 ใน 4 ทำงานนอก ภาคเกษตร ขณะที่ในพื้นที่เกษตรไกลเมืองพบเพียง 9.84% จากผลการทดสอบสมมติฐานพบว่า ตัวแปรที่มีความสัมพันธ์ กับการมีส่วนร่วมในการประกอบอาชีพของสตรีในพื้นที่เกษตร ใกล้เมือง คือ จำนวนบุตรในวัยก่อนเข้าเรียน จำนวนบุตร ในวัยเรียน ความเห็นชอบของสามี ในพื้นที่เกษตรไกลเมืองคือ ความเห็นชอบของสามี สถานภาพระดับความเป็นอยู่ของครอบครัว ความขยันหมั่นเพียรของสตรี สถานภาพด้านผู้นำทางการในสังคม ของสตรี ส่วนตัวแปรที่ไม่พบความสัมพันธ์เลยในทั้งสอง พื้นที่ คือ อายุ ระดับการศึกษา การรับสื่อมวลชน การผ่าน การฝึกทักษะอาชีพอื่นของสตรี ภาระหนี้สิน ขนาดที่ดินทำกิน ลักษณะครอบครัว และรายได้ที่ไม่นับรวมรายได้สตรี ในพื้นที่เกษตรใกล้เมือง คู่สามีภรรยามีส่วนร่วมใน การประกอบอาชีพเท่ากัน แต่ในพื้นที่เกษตรไกลเมือง คู่สามี ภรรยามีส่วนร่วมในการประกอบอาชีพไม่เท่ากัน โดยภาพรวม สตรีในพื้นที่เกษตรใกล้เมืองมีส่วนร่วมในการประกอบอาชีพ มากกว่าสตรีในพื้นที่เกษตรไกลเมือง ข้อเสนอแนะจากผลการวิจัยครั้งนี้ คือ คำนึงถึงสภาพ พื้นฐานของพื้นที่ก่อนการวางแผนการส่งเสริมการเกษตรและการ ส่งเสริมอาชีพ ให้มีการติดตามประเมินผลภายหลังการส่งเสริม การเกษตรและการส่งเสริมอาชีพ ส่งเสริมอาชีพให้กับเยาวชน ที่จบการศึกษาภาคบังคับ และไม่มีโอกาสศึกษาต่อในชั้น สูงกว่า การวางแผนการส่งเสริมการเกษตรและการวางแผนการ ส่งเสริมอาชีพ ควรกำหนดกลุ่มบุคคลเป้าหมายให้ชัดเจน และ ตรงกับเรื่องที่จะนำไปส่งเสริม สนับสนุนให้มีการสร้างสถาน รับเลี้ยงเด็กอ่อนในวัยก่อนเข้าเรียนขึ้นในชุมชน ใช้วิธี การประเมินสภาวะชนบทแบบมีส่วนร่วม (Participatory Rural Appraisal) ในการเก็บรวบรวมข้อมูลบางเรื่อง