การค้นคว้าแบบอิสระ เรื่อง "การศึกษาการบริหารการจัดเก็บภาษีมูลค่าเพิ่มของสำนักงาน สรรพากรจังหวัดเชียงใหม่" มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการบริหารการจัดเก็บภาษีมูลค่าเพิ่มของ สำนักงานสรรพากรจังหวัดเชียงใหม่ เพื่อทราบ รายละเอียด ปัญหาอุปสรรคและผลของการบริหาร ซึ่ง มีขอบเขตการศึกษาเฉพาะปี พ.ศ. 2532 - 2537 และนำข้อมูลที่ได้จากการศึกษามาสรุปเป็น ข้อสังเกต ข้อเสนอแนะ อันอาจใช้เป็นแนวทางในการปรับปรุงการบริหารจัดเก็บภาษีมูลค่าเพิ่ม ให้มีประสิทธิภาพและประสิทธิผลมากขึ้น ข้อมูลในการศึกษาได้รวบรวมจากเอกสารของทางราชการ รายงาน บันทึก การประชุม และสอบถาม ความคิดเห็นของผู้บริหารระดับต่าง ๆ จำนวน 4 ราย และเจ้าหน้าที่ผู้ปฏิบัติงาน จำนวน 27 ราย ของสำนักงานสรรพากรจังหวัดเชียวงใหม่ จากการศึกษาพบว่า 1. การบริหารการจัดเก็บภาษีมูลค่าเพิ่มของสำนักงานสรรพากรจังหวัดเชียงใหม่ เป็นการ บริหารในระดับการปฏิบัติการ เนื่องจากต้องปฏิบัติตาม นโยบาย แผนงานและประมาณการที่ได้รับ มอบหมายจากกรมสรรพากร มีกระบวนการขั้นตอนที่สำคัญ คือ การกรรมวิธีแบบแสดงรายการ เป็นการบริหารเกี่ยวกับแบบแสดงรายการและข้อมูลต่าง ๆ ตั้งแต่ การจดทะเบียบ การยื่นรายการ การขอคืนภาษีและการรวบรวมข้อมูลต่าง ๆ เพื่อใช้ประโยชน์ในการ บริหาร การควบคุมและการตรวจสอบ เป็นการควบคุมและติดตามการเสียภาษีของผู้ประกอบให้ถูกต้อง ประกอบด้วยการวิเคราะห์แบบแสดงรายการ การแนะนำ การสำรวจ การตรวจปฏิบัติการและการตรวจสอบ ทั่วไป ซึ่งอาจมีการประเมินภาษีเพิ่มเติม และมีเบี้ยปรับ เงินเพิ่มและการลงโทษทางอาญาด้วย การเร่งรัดภาษีอากรค้าง เป็นการติดตามเรียกเก็บภาษีที่ค้างชำระจากลูกหนี้ภาษีอากร เพื่อที่จะยกระดับความสมัครใจในการเสียภาษี มาตรการอำนวยความสะดวกแก่ผู้เสียภาษีได้ นำมาใช้ในการบริหารให้ทุกกระบวนการควบคู่กันไปด้วย 2. ผลงานการบริหารจัดเก็บมี ดังนี้ - จำนวนเงินภาษีที่จัดเก็บได้จริงในปี 2535 - 2536 สูงกว่าจำนวนตามประมาณการที่ได้รับ มอบหมาย แต่ปี 2537 จัดเก็บได้จริงต่ำกว่าประมาณการ เมื่อนำผลการส่งคืนภาษีมูลค่าเพิ่มที่ เป็นเงินสดมาหักจากผลการจัดเก็บจริง ปี 2535 - 2536 จะมีผลการจัดเกฐ้สุทธิเหลือเพียงไม่ เกินร้อยละ 50 ของภาษีที่จัดเก็บได้ปี 2537 มีอัตราผลการจัดเก็บสุทธิคงเหลือร้อยละ 82.23 ของภาษีที่จัดเก็บได้ จำนวนภาษีมูลค่าเพิ่มที่สั่งคืนเป็นเครดิตสูงกว่าจำนวนภาษีที่จัดเก็บ ได้จริงทุกปี และสูงกว่าประมาณการจัดเก็บของปี 2535 และ 2536 ส่วนปี 2537 จำนวนภาษีมูลค่า เพิ่มที่สั่งคืนเป็นเครดิตต่ำกว่าประมาณการจัดเก็บ สัดส่วนการขอคืนภาษีมูลค่าเพิ่มเป็น เงินสดมีแนวโน้มลดลง ส่วนการขอคืนเป็นเครดิตมีแนวโน้มเพิ่มขึ้น ในด้านจำนวนรายผู้ประกอบการ จดทะเบียนทั้งสิ้นมีแนวโน้มสูงขึ้น จำนวนรายผู้ประกอบการจดทะเบียนที่เป็นบุคคลธรรมดา มี อัตราร้อยละ 15.60 - 16.73 ของจำนวนรายผู้ยื่นแบบแสดงรายการเสียภาษีเงินได้บุคคลธรราดา ทั้งสิ้น ในขณะที่จำนวนรายผู้ประกอบการจดทะเบียบที่เป็นนิติบุคคลมีอัตราร้อยละ 75.61 - 96.34 ของจำนวนรายผู้ยื่นแบบแสดงรายการเสียภาษาีเงินได้นิติบุคคล และจำนวนรายผู้ประกอบการจด ทะเบียนในอัตราร้อยละ 1.5 ยังไม่สามารถควบคุมให้เป็นไปตามเป้าหมาย เพื่อให้มีสัดส่วนไม่ เกินกว่าร้อยละ 20 ของผู้ประกอบการจดทะเบียนทั้งสิ้น - ผลการบริหารงานในแต่ละกระบวนการขั้นตอน จำนวนที่ดำเนินการแล้วเร็จ เมื่อเปรียบเทียบ กับประมาณการจำนวนรายที่ได้รับมอบหมาย หรือจำนวนรายที่รับมาดำเนินการทั้งสิ้น ได้ผลเป็น ที่น่าพอใจโดยอยู่ระหว่างอัตราร้อยละ 80 - 90 นอกจากในขั้นตอนการควบคุมและตรวจสอบรายที่ ขอคืนภาษี มีจำนวนรายที่รับมาดำเนินการเมื่อเปรียบเทียบกับจำนวนรายที่ขอคืนอยู่ในอัตรา ร้อยละ 1.5 - 4.17 และจำนวนภาษีที่ขอคืนที่รับมาดำเนินการอยู่ในอัตราร้อยละ 0.02 - 9.37 ของจำนวนภาษีที่ขอคืนทั้งสิ้น ส่วนการเร่งรัดภาษีอากรค้าง จำนวนเงินภาษีที่เร่งรัดได้อยู่ ในอัตราร้อยละ 61 - 96 ของเป้าหมายการเร่งรัด - ปัญหาและอุปสรรคในการบริหารงานที่สำคัญ ประการแรก คือ ความยุ่งยากของกฎหมายเนื่อง จากปี 2535 - 2537 อยู่ในช่วงเริ่มบังคับใช้กฎหมายภาษีมูลค่าเพิ่มอีกประการคือปัญหาเรื่อง บุคคลกรไม่ได้สัดส่วนกับผู้ประกอบการและปริมาณงานที่ต้องปฏิบัติในการบริหารงานได้ใช้ทรัพยากร ที่มีอยู่ให้เกิดประโยชน์เต็มที่ แก้ไขปัญหาบางส่วนด้วยการพัฒนาระบบงานและจัดลำดับความ สำคัญเร่งด่วนของงาน อย่างไรก็ตามในการศึกษาพบว่ายังมีส่วนที่ต้องปรับปรุงแก้ไข ได้แก่ ระบบการบริหารข้อมูล การกำหนดนโยบายและแผนงานหลักของจังหวัด และมีข้อเสนอแนะในการพัฒนา บริหารตามกระบวนการขั้นตอนต่างๆ เพื่อให้มีประสิทธิภาพขึ้น ทั้งในระดับของจังหวัดและของ กรมสรรพากร