การวิจัยนี้มีความมุ่งหมายเพื่อศึกษา บทบาท กระบวนการ และวิธีการที่ผู้นำใช้ในกระบวนการให้การศึกษานอกระบบแก่ ชุมชนบ้านวังน้ำหยาด อำเภอจอมทอง จังหวัดเชียงใหม่ ใน เรื่องการอนุรักษ์และจัดการทรัพยากรป่าไม้ของชุมชน ผู้วิจัยได้รวบรวมข้อมูลจากเอกสาร การสังเกต การ สัมภาษณ์ชาวบ้านในชุมชน จากกลุ่มบุคคลผู้นำและผู้เกี่ยวข้อง ในกระบวนการให้การศึกษาแก่ชุมชนเรื่องการอนุรักษ์และ จัดการทรัพยากรป่าไม้ ข้อมูลที่ได้จากการเก็บรวบรวมข้อมูล ได้ถูกจำแนกเป็นหมวดหมู่ และตรวจสอบความสมบูรณ์ของ ข้อมูลแล้วนำเสนอโดยการบรรยายและการอธิบาย ผลการวิจัยพบว่า ผู้นำที่มีบทบาทหลักในกระบวนการให้การศึกษาแก่ชุมชน บ้านวังน้ำหยาด อำเภอจอมทอง จังหวัดเชียงใหม่ เรื่องการ อนุรักษ์และจัดการทรัพยากรป่าไม้ของชุมชน มี 4 คน มีฐานะ เป็นผู้นำที่เป็นทางการ 3 คน เป็นผู้นำตามธรรมชาติ 1 คน โดยพระอาจารย์พงษ์ศักดิ์ เตชธัมโม ผู้นำตามธรรมชาติ เป็น แกนนำในการดำเนินการ บทบาทของผู้นำในกระบวนการให้การศึกษาแก่ชุมชนใน เรื่องดังกล่าว มีบทบาทหลัก 4 บทบาทที่ประกอบด้วย หนึ่ง บทบาทในการเป็นผู้วางแนวคิดให้เกิดกระบวนการให้การศึกษา สอง บทบาทในการเป็นผู้ปรับเปลี่ยนแนวคิดและทัศนคติที่มีต่อ การอนุรักษ์และจัดการทรัพยากรป่าไม้ของชาวบ้านในชุมชนและ ผู้เกี่ยวข้องที่ผิดพลาดให้ถูกต้อง สาม บทบาทในการเป็นผู้ปลุก จิตสำนึกของชาวบ้านในชุมชนให้เกิดการอนุรักษ์และจัดการ ทรัพยากรป่าไม้ในรูปแบบที่ยั่งยืน และ สี่ บทบาทในการปรับ เปลี่ยนพฤติกรรมของชาวบ้านในชุมชนที่มีต่อการอนุรักษ์และ จัดการทรัพยากรป่าไม้ของชุมชนจากการมีพฤติกรรมที่ไม่พึง ประสงค์ให้มีพฤติกรรมที่พึงประสงค์ บทบาทของผู้นำดังกล่าว มีลักษณะที่ถูกกำหนดขึ้นโดยสภาพข้อเท็จจริง และวิกฤตการณ์ ของปัญหาที่เกิดขึ้นในชุมชน กระบวนการให้การศึกษาเรื่องการอนุรักษ์และจัดการ ทรัพยากรป่าไม้แก่ชุมชนของผู้นำ มีการดำเนินการ 3 ขั้นตอน คือ ขั้นตอนที่หนึ่งการดำเนินการให้การศึกษาแก่ชาวบ้านใน ชุมชนให้เกิดการปรับเปลี่ยนแนวคิดและทัศนคติที่ผิดพลาดต่อ การอนุรักษ์และจัดการทรัพยากรป่าไม้ของชุมชนให้มีแนวคิด และทัศนคติที่ถูกต้อง ขั้นตอนที่สองการดำเนินการให้การศึกษา แก่ชาวบ้านในชุมชนให้เกิดความตระหนักสำนึกต่อการอนุรักษ์ และจัดการทรัพยากรป่าไม้ของชุมชนในรูปแบบที่ยั่งยืน และ ขั้นตอนที่สาม การดำเนินการให้การศึกษาเพื่อการปรับเปลี่ยน พฤติกรรมแก่ชาวบ้านในชุมชนให้มีพฤติกรรมที่พึงประสงค์ต่อ การอนุรักษ์และจัดการทรัพยากรป่าไม้ของชุมชน โดยผู้นำ แต่ละคนได้ใช้กลไกในสถานภาพและภาวะการเป็นผู้นำของ ตนเอง ทั้งในรูปแบบที่เป็นทางการและไม่เป็นทางการเข้า สนับสนุน วิธีการที่ผู้นำใช้ในกระบวนการให้การศึกษา จะใช้ หลายวิธีการ ส่วนใหญ่จะใช้วิธีการออกไปเยี่ยมเยียนชาวบ้าน เป็นรายบุคคลหรือกลุ่มย่อย แล้วนั่งสนทนาจับเข่าคุยกัน วิเคราะห์ถึงสถานการณ์และปัญหาที่เกิดขึ้นในชุมชน การ ประชุมแล้วบรรยายให้ความรู้ การนำออกไปสำรวจพื้นที่ ทำให้เกิดวิกฤตการณ์ การทำให้ดูเป็นตัวอย่าง การฝึกให้ ประพฤติปฏิบัติ การจัดอบรมเพื่อให้ความรู้ ความเข้าใจ การใช้กลยุทธ์ในการแก้ปัญหาเฉพาะหน้า และการใช้วิธีการ ให้การสงเคราะห์และปรับปรุงคุณภาพชีวิตให้แก่ชาวบ้านใน ชุมชนที่ยากจน ไม่มีที่ทำกิน มีอาชีพรับจ้าง สนับสนุนให้มี รายได้ในการเข้าร่วมกิจกรรม โดยการจัดให้มีค่าตอบแทน ในกิจกรรมการปลูกป่า การเพาะกล้าพันธุ์ไม้ป่า และการฝึก ให้มีทักษะทางอาชีพใหม่ เช่น การทอผ้า เป็นต้น