วิทยานิพนธ์ฉบับนี้มีวัตถุประสงค์ในการศึกษารำตรวจพลในการแสดงในเรื่องอิเหนา ซึ่งมีปรากฎเฉพาะการรำตรวจพลอิเหนาและการรำตรวจพลปันหยี โดยศึกษาในด้านความเป็นมาองค์ประกอบการแสดงและกลวิธีการรำ การวิจัยนี้ใช้วิธีศึกษาจากเอกสารที่เกี่ยวข้อง การสัมภาษณ์ การสังเกต จากวีดีทัศน์และภาพถ่ายการฝึกหัดด้วยตนเอง รวมถึงประสบการณ์ในการสอนมากกว่า 10 ปี การรำตรวจพลเป็นศิลปะการรำดั้งเดิมที่มีเนื้อหาอยู่ในวรรณกรรมไทย โดยกวีได้แต่งขึ้นจากเหตุการณ์การรบของกษัตริย์ในสมัยโบราณ มีการนำเสนอรำตรวจพลเป็น 2 รูปแบบคือ 1. รำตรวจพลในโขน 2. รำตรวจพลในละครรำตรวจพลในละครในเรื่องอิเหนาจัดเป็นการรำตรวจพลที่ได้รับความนิยมในสมัยโบราณ แต่ในปัจจุบันไม่ได้รับการฟื้นฟูจึงอาจสูญหายได้ การรำตรวจพลในการแสดงละครในเรื่องอิเหนา มีจุดมุ่งหมายที่สำคัญ 3 ประการคือ การออกรบ การเสด็จประพาส การเดินทางเพื่อปฏิบัติภารกิจต่างๆ ประกอบด้วยท่ารำหลักจำนวน 9 ท่า คือ ท่าเดินเท้าฉาก เฉิดฉิน ลงเสี้ยว รำส่ายหรือหมุนตัว เรียกถามความพร้อม ท่าฉะเก็บอาวุธหยิบแส้ ขึ้นม้า สอดเชิด ส่วนท่ารอง ท่าขยาย ท่าเชื่อม เป็นส่วนช่วยเพิ่มความสวยงาม และความสมบูรณ์ของกระบวนท่ารำ กลวิธี ในการรำเพื่อแสดงฝีมือโดยใช้อาวุธของผู้เป็นแม่ทัพใน 6 ขั้นตอน คือการปรากฎกาย แสดงความสามารถในการใช้อาวุธ ตรวจแถว ถามความพร้อม แสดงแสนยานุภาพ และเข้าประจำที่เตรียมพร้อมเคลื่อนทัพ ในด้านองค์ประกอบการแสดง ประกอบด้วยผู้แสดงที่นอกจากจะมีคุณสมบัติของรูปร่างและใบหน้าที่สมส่วนแล้ว ยังต้องมีทักษะการฟังจังหวะเพลงรวมทั้งมีปฏิภาณไหวพริบในการแก้ปัญหาเฉพาะหน้าได้เป็นอย่างดี การแต่งกายจะแต่งแบบยืนเครื่องพระ แต่ต่างกันที่เครื่องประดับศีรษะวงปี่พาทย์นิยมใช้เครื่องคู่ เพลงประกอบท่ารำเป็นเพลงที่มีทำนองล้วนๆ อุปกรณ์การแสดงที่สำคัญ คือกริช ม้าและแส้ส่วนฉากไม่ค่อยเน้นเพราะนิยมรำหน้าม่าน งานวิจัยชิ้นนี้นับเป็นองค์ความรู้ของนักนาฎยประดิษฐ์ในอดีต ที่เป็นประโยชน์ทั้งด้านวิชาการและวิชาชีพนาฎยศิลป์แบบหลวง รวมทั้งมีคุณค่าทางมรดกในด้านศิลปวัฒนธรรมของประเทศไทยในปัจจุบัน