การวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อแสวงหากลยุทธ์ และเสนอแนะแนวทางการออกแบบปรับปรุงอาคารที่พักอาศัยของผู้มีรายได้ต่ำ ให้เกิดประสิทธิภาพการใช้พลังงานและสร้างสภาวะน่าสบายซึ่งมีความเหมาะสมในเชิงเทคนิคและเศรษฐศาสตร์ โดยใช้อาคารพักอาศัยเดี่ยวสองชั้น ในโครงการบ้านเอื้ออาทรเป็นอาคารกรณีศึกษา การศึกษาวิจัยประกอบด้วย 2 ส่วนหลักส่วนแรกเป็นการสำรวจ ประเมินและวิเคราะห์ระดับสภาวะแวดล้อมด้านอุณหภูมิ และการใช้พลังงานในอาคาร โดยทำการจำลองสภาพอาคารด้วยโปรแกรมคอมพิวเตอร์ DOE 2.1 E ซึ่งใช้เป็นตัวแทนอาคารกรณีศึกษาในการประเมินประสิทธิภาพอาคาร การศึกษาในส่วนหลังเป็นการพิจารณาแนวทางการปรับปรุงองค์ประกอบทางสถปัตยกรรม และเสนอแนวทางการปรับปรุงที่เหมาะสมกับอาคารกรณีศึกษา ผลการวิจัยพบว่า ความร้อนที่เกิดขึ้นภายในอาคาร มาจากองค์ประกอบทางสถาปัตยกรรมที่ไม่มีคุณสมบัติและประสิทธิภาพเพียงพอที่จะต้านทานความร้อนจากภายนอกได้ ทำให้ค่าการถ่ายเทความร้อนรวมผ่านกรอบอาคารเกิดขึ้นสูง ซึ่งองค์ประกอบทางสถาปัตยกรรมที่พบสภาพปัญหาและควรนำมาพิจารณาปรับปรุงได้แก่ ผนังทึบและช่องเปิดหน้าต่าง จากสภาพปัญหาดังกล่าวนั้นส่งผลให้อุณหภูมิภายในบางช่วงเวลาอยู่สูงกว่าระดับสภาวะน่าสบาย โดยเฉพาะในช่วงฤดูร้อนซึ่งมีอัตราส่วนจำนวนชั่วโมงที่เข้าสู่สภาวะน่าสบายร้อยละ 66.69 ของชั่วโมงที่ใช้สอยพื้นที่ในช่วงกลางวัน และร้อยละ 86.50 ของชั่วโมงที่ใช้สอยพื้นที่ในช่วงกลางคืน จากการศึกษา สามารถสรุปเป็นแนวทางการปรับปรุงอาคาร เพื่อสภาวะน่าสบายและการใช้พลังงานอย่างมีประสิทธิภาพ ซึ่งสามารถเพิ่มอัตราส่วนจำนวนชั่วโมงที่เข้าสู่สภาวะน่าสบายได้ถึงร้อยละ 69.29 ของชั่วโมงที่ใช้สอยพื้นที่ในช่วงกลางวัน และร้อยละ 93.97 ของชั่วโมงที่ใช้สอยพื้นที่ในช่วงกลางคืน โดยมีอัตราค่าก่อสร้างอาคารเพิ่มขึ้นจากเดิมร้อยละ 7.4 และได้ทำการขยายผลการศึกษา โดยการนำแนวทางปรับปรุงอาคารกรณีศึกษามาใช้ร่วมกับการระบายอากาศเฉพาะช่วงกลางคืน (night ventilation) ซึ่งทำให้มีอัตราส่วนชั่วโมงที่เข้าสู่สภาวะน่าสบายเพิ่มขึ้นเป็นร้อยละ 79.54 ของชั่วโมงที่ใช้สอยพื้นที่ในช่วงกลางวัน และร้อยละ 94.65ของชั่วโมงที่ใช้สอยพื้นที่ในช่วงกลางคืน