การศึกษาวิจัยในหัวเรื่อง แนวทางการออกแบบพระอุโบสถสกุลช่างอยุธยา : กรณีศึกษาวัดธรรมิกราช จังหวัดพระนครศรีอยุธยา มีจุดมุ่งหมายที่สำคัญคือ ศึกษาถึงพัฒนาการของสถาปัตยกรรมพระอุโบสถสกุลช่างอยุธยา ทั้งนี้ยังศึกษาถึงลักษณะทางศิลปอื่นที่เกี่ยวเนื่องกับพระอุโบสถ โดยมีขอบเขตการศึกษาอยู่ในเขตพื้นที่ภาคกลาง โดยมีจำนวนวัดที่อยู่ในสภาพสมบูรณ์ที่คัดเลือกมาศึกษาจำนวน 26 วัด และวัดที่เป็นซากโบราณสถานอีกจำนวนหนึ่ง วิธีวิจัยเน้นการสำรวจข้อมูลภาคสนามและข้อมูลทางด้านเอกสารทั้งที่เป็นข้อมูลปฐมภูมิและข้อมูลทุติยภูมิ โดยนำมาศึกษาวิเคราะห์ด้วยวิธีเชิงคุณภาพตามหลักพื้นฐานทางสถาปัตยกรรม และได้เสนอแนะแนวทาง การออกแบบพระอุโบสถ วัดธรรมิกราช จังหวัดพระนครศรีอยุธยาเป็นกรณีศึกษา ผลการวิจัยแบ่งเป็นภาคข้อมูลและภาคการออกแบบโดยภาคข้อมูล(เฉพาะเรื่องรูปแบบพระอุโบสถ) สามารถสรุปลักษณะทางสถาปัตยกรรมรูปทรงตามยุคสมัยดังนี้ ~bสมัยอยุธยายุคต้น~b (สมัยพระเจ้าอู่ทอง-สมเด็จพระไชยราชา พ.ศ. 1893-2089ระยะเวลา 196 ปี) จำแนกลักษณะรูปแบบพระอุโบสถได้ 2 ลักษณะ คือ ~i1. รูปทรงมุขโถงหลังคาจั่วกันสาดและหลังคาจั่วเปิด 2. รูปทรงมุขเด็จ~i โดยมีองค์ประกอบที่สำคัญคือ~bส่วนฐาน~b นิยมทำ ฐานปัทม์ (ไม่ตกท้องสำเภา) ~bส่วนเรือน~b เสานิยมทำเป็นเสาหน้าตัดแปดเหลี่ยมหรือเสากลมโดยมีบัวหัวเสาเป็นบัวโถ คันทวยมี ลักษณะหยักลูกคลื่น ช่องเปิดด้านข้างนิยม ทำแบบช่องแสง ~bส่วนยอด~b หน้าบันจำหลักเป็นรูปเทพหรือยักษ์ไม่นิยมทำลวดลาย ~bสมัยอยุธยายุคกลาง~b (สมัยพระยอดฟ้า-สมเด็จพระศรีสุธรรมราชา พ.ศ. 2089-2199รวมระยะเวลา 110 ปี) จำแนกลักษณะรูปแบบพระอุโบสถได้ 4 ลักษณะคือ ~i1. รูปทรงมุขโถงหลังคาจั่วเปิด 2. รูปทรงทรงโรงหลังค่าจั่วเปิด (ทรงคฤห์ 3. รูปทรงจั่นหับ (ด้านหน้า-ด้านหลัง) 4. รูปทรงหลังคามุขประเจิด~b โดยมีองค์ประกอบที่สำคัญคือ ~bส่วนฐาน~bยังคงลักษณะรูปแบบฐานปัทม์ และเริ่มทำฐานตกท้องสำเภาในช่วงปลาย ~bส่วนเรือน~bเสาหน้าตัดเริ่มทำเสา สี่เหลี่ยมย่อมุม บัวหัวเสาแบบบัวจงกล ช่องเปิดด้านข้างเริ่มทำช่องเปิดแบบบานหน้าต่าง ~bส่วนยอด~b หน้าบันไม้จำหลักลวดลายกนกก้านขดและหน้าบันแบบเครื่องก่อประดับถ้วยชามจีน ~bสมัยอยุธยายุคปลาย~b (สมัยสมเด็จพระนารายณ์ - พระเจ้าเอกทักศน์ พ.ศ.2199 - 2310 รวมระยะเวลา 111 ปี) จำแนกลักษณะรูปแบบพระอุโบสถได้ 5 ลักษณะคือ~i1. รูปทรงมุขเด็จ 2. รูปทรงมุขโถง หลังคาจั่วเปิด 3. รูปทรงมุขโถงหลังคาจั่วกันสาด4. รูปทรงจั่นหับ ซึ่งแบ่งย่อยได้ 2 ลักษณะคือทรงวิลันดาและทรงคฤห์ 5. ทรงโรงแบ่งย่อยออกได้ 2 ลักษณะคือ ทรงวิลันดา และทรงคฤห์~i โดยมีองค์ประกอบที่สำคัญคือ ~bส่วนฐาน~bมีลักษณะแบบฐานปัทม์แบบตกท้องสำเภา และมีการทำฐานสิงห์ ~bส่วนเรือน~b เสาหน้าตัดสี่เหลี่ยมย่อมุมบัวหัวเสาแบบบัวจงกล ช่องเปิดด้านข้างทำช่องเปิดแบบบานหน้าต่างมีการตกแต่ง ซุ้มช่องเปิด ~bส่วนยอด~b หน้าบันไม้ จำหลักลวดลายละเอียดมากขึ้นและหน้าบันเครื่องก่อมีอิทธิพลศิลปะต่างชาติเข้ามาผสมผสาน ภาคการออกแบบและวางผังสรุปได้ว่าวัดธรรมิกราชเป็นวัดที่มีรูปแบบสถาปัตยกรรมแบบอยุธยายุคต้น (ซึ่งมีอิทธิพลศิลปะอโยธยา)ถึงสมัยอยุธยายุคกลาง ดังนั้นกรอบแนวความคิดในการออกแบบต่าง ๆ จึงสามารถเชื่อมโยงกับรูปแบบศิลปะอยุธยาในช่วงระยะเวลาดังกล่าว โดยมีขอบเขตของงานออกแบบ คือ1. ออกแบบพระอุโบสถหลังใหม่ (รวมถึงอาคารบริวารซึ่งอยู่ในเขตพุทธาวาส) 2. ออกแบบปรับปรุงผังบริเวณ ภายใต้บริบทในสภาพปัจจุบัน อย่างไรก็ตามเนื้อหาภาคข้อมูลและภาคการออกแบบสามารถใช้เป็นข้อมูลอ้างอิงทั้งในเรื่องของรูปแบบและประวัติศาสตร์สถาปัตยกรรมตลอดจนศิลปะอื่นที่มีความเกี่ยวเนื่องกับพระอุโบสถเพื่อใช้เป็นแนวทางในการออกแบบพระอุโบสถสกุลช่างอยุธยา ที่ถูกต้องเหมาะสมอันเป็นการสืบสานมรดกทางวัฒนธรรมไทยให้ยั่งยืนสืบไป