การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) วิเคราะห์คุณลักษณะอันพึงประสงค์ของผู้เรียน (2) ศึกษาปัญหาในการวิเคราะห์ปัญหานักเรียน (3) วิเคราะห์การใช้ข้อมูลในการวิเคราะห์ปัญหานักเรียน (4) พัฒนาและตรวจสอบคุณภาพของคู่มือการวิเคราะห์ปัญหานักเรียนสำหรับครูมัธยมศึกษา วิธีวิจัยประกอบไปด้วย การศึกษาเอกสาร การสัมภาษณ์ผู้ทรงคุณวุฒิ การศึกษากรณีศึกษาของโรงเรียนสาธิตจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ฝ่ายมัธยมและการทดลองใช้โดยอาจารย์ 2 ท่าน ผลการวิจัยพบว่า (1) คุณลักษณะอันพึงประสงค์ของผู้เรียนตามจุดมุ่งหมายของหลักสูตรการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2544 พบว่ามี 9 ข้อ (2) ปัญหาของครูในการวิเคราะห์ปัญหานักเรียน คือ 1. ไม่มีเครื่องมือสำหรับการวิเคราะห์ปัญหา 2. ไม่มีการบันทึกผล 3. ไม่มีการวิเคราะห์ปัญหานักเรียนรายบุคคลทั้งห้อง 4. ไม่มีระบบการวิเคราะห์ปัญหานักเรียนอย่างเป็นขั้นตอน (3) ข้อมูลที่ครูใช้ในการวิเคราะห์ปัญหานักเรียน ประกอบไปด้วยข้อมูลปฐมภูมิ เช่น ข้อมูลจากการสังเกต การสัมภาษณ์ และข้อมูลทุติยภูมิ โดยการจัดเก็บของฝ่ายบริหารต่าง ๆ ในโรงเรียน (4) คู่มือการวิเคราะห์ปัญหานักเรียนสำหรับครูมัธยมศึกษาที่พัฒนาขึ้น เป็นเอกสารที่มีสาระสำคัญ แบ่งออกเป็น3 บท คือ บทแรก เป็นบทนำในเรื่องจุดมุ่งหมายในการวิเคราะห์ปัญหาของนักเรียนบทที่ 2 เป็นคุณลักษณะ มาตรฐาน และแนวทางการพัฒนาผู้เรียน บทที่ 3 เป็นขั้นตอนและเครื่องมือในการวิเคราะห์ปัญหานักเรียน ผลการตรวจสอบคุณภาพพบว่าคู่มือช่วยให้ครูสามารถวิเคราะห์ปัญหานักเรียนได้ตรงตามสภาพปัญหาที่เกิดขึ้นจริง และให้สารสนเทศที่เป็นประโยชน์สำหรับครู