วิทยานิพนธ์ฉบับนี้มุ่งศึกษาถึงการจัดตั้งหน่วยงานสอบสวนคดีพิเศษในประเทศไทยโดยศึกษาถึงร่างพระราชบัญญัติการสอบสวนคดีพิเศษ พ.ศ. .... ฉบับที่คณะรัฐมนตรีเสนอให้สภาผู้แทนราษฎรพิจารณา รวมถึงการให้คำนิยามและประเภทของคดีพิเศษ อำนาจสอบสวนพิเศษการประสานงานระหว่างหน่วยงานสอบสวนคดีพิเศษกับหน่วยงานอื่นในกระบวนการยุติธรรม และเปรียบเทียบโครงสร้างของกรมสอบสวนคดีพิเศษ กระทรวงยุติธรรม เปรียบเทียบกับโครงสร้างของหน่วยงานสอบสวนคดีพิเศษ (SID) ในประเทศญี่ปุ่น โดยหลักแล้ว การสืบสวนสอบสวนคดีอาญาเป็นหน้าที่ของพนักงานสอบสวน สำนักงานตำรวจแห่งชาติ แต่การกระทำความผิดคดีอาญาในปัจจุบันมีลักษณะพิเศษมากกว่าการกระทำความผิดอาญาในอดีต กล่าวคือ ผู้กระทำความผิดมักเป็นผู้ที่มีความรู้ ความเชี่ยวชาญและความชำนาญพิเศษ ในบางครั้งผู้กระทำความผิดมีการรวมตัวกันเป็นกลุ่มหรือองค์กรอาชญากรรมหากพิจารณาถึงลักษณะหรือรูปแบบในการกระทำความผิดแล้วพบว่า มีลักษณะที่สลับซับซ้อนแยบยลและละเอียดอ่อน นอกจากนี้ยังมีการใช้เทคโนโลยีที่ทันสมัยเป็นเครื่องมือในการประกอบความผิด ปัญหาดังกล่าวส่งผลให้พนักงานสอบสวนไม่สามารถรวบรวมพยานหลักฐานเพื่อนำตัวผู้กระทำความผิดมาลงโทษได้ เนื่องจากขาดความรู้ ความชำนาญและความเข้าใจในรูปแบบของการกระทำความผิดประกอบกับอำนาจสอบสวนที่กำหนดไว้ในประมวลกฏหมายวิธีพิจารณาความอาญามีไม่เพียงพอ จึงต้องจัดตั้งกรมสอบสวนคดีพิเศษ กระทรวงยุติธรรม ขึ้นเป็นหน่วยงานที่ทำหน้าที่สืบสวนสอบสวนคดีพิเศษ อย่างไรก็ตาม ร่างพระราชบัญญัติการสอบสวนคดีพิเศษ พ.ศ. .... ฉบับที่สภาผู้แทนราษฎรกำลังพิจารณา ซึ่งเป็นร่างกฏหมายที่กำหนดอำนาจหน้าที่ของกรมสอบสวนคดีพิเศษ ยังมีปัญหาเรื่องการกำหนดประเภทคดีพิเศษ อำนาจการสอบสวนพิเศษและการประสานงานระหว่างกรมสอบสวนคดีพิเศษกับหน่วยงานอื่นในกระบวนการยุติธรรม ผู้เขียนจึงเสนอแนวทางแก้ไขปัญหาดังกล่าวเพื่อเป็นข้อมูลประกอบการปรับปรุงร่างพระราชบัญญัติการสอบสวนคดีพิเศษ พ.ศ. ....ต่อไป