การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) พัฒนาแบบประเมินความคิดรวบยอดวิชาวิทยาศาสตร์โดยใช้แผนผังมโนทัศน์ 2) ศึกษาคุณภาพของแบบประเมินความคิดรวบยอดวิชาวิทยาศาสตร์ ดังนี้ 2.1) ศึกษาคุณภาพของแผนผังมโนทัศน์แบบเติมคำลงในผัง ด้านความเที่ยงแบบสอดคล้องภายใน โดยใช้สูตรสัมประสิทธิ์แอลฟาของครอนบาค 2.2) เปรียบเทียบค่าสัมประสิทธิ์การสรุปอ้างอิงของคะแนนแผนผังมโนทัศน์แบบสร้างผังจากคำ เมื่อตรวจให้คะแนนต่างประเภทกัน 2.3) ศึกษาความตรงตามสภาพโดยพิจารณาจากความสอดคล้องระหว่างผลการประเมินโดยใช้แผนผังมโนทัศน์กับผลการวินิจฉัยนักเรียนเป็นรายบุคคลโดยครูผู้สอน3) ศึกษาความเหมาะสมและความเป็นไปได้ในการนำแผนผังมโนทัศน์ไปใช้ในการประเมินกลุ่มตัวอย่างเป็นนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 4 โรงเรียนวัดลำนาว จังหวัดนครศรีธรรมราชปีการศึกษา 2545 จำนวน 38 คน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ แผนผังมโนทัศน์วิเคราะห์ข้อมูลโดยการหาค่าสถิติพื้นฐาน ประมาณค่าสัมประสิทธิ์การสรุปอ้างอิงโดยใช้โปรแกรมสำเร็จรูป GENOVA และวิเคราะห์เนื้อหา ผลการวิจัยพบว่า 1. แบบประเมินความคิดรวบยอดที่พัฒนาขึ้น เป็นแผนผังมโนทัศน์แบบเติมคำลงในผังและแผนผังมโนทัศน์แบบสร้างผังจากคำ โดยมีเนื้อหาวิทยาศาสตร์ 2 สาระ คือสาระที่ 1กระบวนการเปลี่ยนแปลงของโลก และสาระที่ 2 ดาราศาสตร์และอวกาศ 2. คุณภาพของแผนผังมโนทัศน์ที่พัฒนาขึ้น พบว่า 2.1 แผนผังมโนทัศน์แบบเติมคำลงในผังในสาระที่ 1 กระบวนการเปลี่ยนแปลงของโลก และสาระที่ 2 ดาราศาสตร์และอวกาศ มีค่าความเที่ยงเท่ากับ .46 และ .76ตามลำดับ 2.2 เมื่อเปรียบเทียบประเภทของการให้คะแนน 3 แบบ พบว่าการตรวจให้คะแนนแบบ convergence score มีค่าสัมประสิทธิ์การสรุปอ้างอิงสูงสุด 2.3 ความตรงตามสภาพของผลที่ได้จากแผนผังมโนทัศน์กับผลการวินิจฉัยมโนทัศน์ที่คลาดเคลื่อนโดยครูผู้สอน พบว่าแผนผังมโนทัศน์แบบสร้างผังจากคำ มีค่าความสอดคล้องอยู่ระหว่าง .72-.92 ส่วนแผนผังมโนทัศน์แบบเติมคำลงในผัง มีค่าความสอดคล้องอยู่ระหว่าง .40-.68 3. จากการสัมภาษณ์ครูและนักเรียน พบว่าแผนผังมโนทัศน์ที่พัฒนาขึ้นมีความเหมาะสมและความเป็นไปได้ในการนำไปใช้ประเมินในชั้นเรียน