วิทยานิพนธ์ฉบับนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์ปัญหาของพื้นที่ชุมชนคูหามุขและผลกระทบที่เกิดขึ้นต่อชุมชนและพื้นที่โดยรอบ วิเคราะห์ศักยภาพในการพัฒนาของพื้นที่และเสนอแนะแนวทางในการพัฒนาพื้นที่ในชุมชนเพื่อรองรับการพัฒนาเมือง วิธีการศึกษาในการวิจัยใช้การสำรวจและเก็บข้อมูลตั้งแต่ระดับเทศบาลนครยะลาจนถึงระดับชุมชนสัมภาษณ์ และแจกแบบสอบถามจำนวน 200 ชุด ทั้งผู้อยู่อาศัยและเจ้าของที่ดิน ผลจากการศึกษาพบว่า ชุมชนคูหามุข มีปัญหาต่างๆ หลายประการ ซึ่งจากการศึกษาปัญหาที่ต้องได้รับการแก้ไข ได้แก่ (1) ปัญหาการขาดความสวยงามและความเป็นระเบียบเรียบร้อย (2) ปัญหาน้ำท่วมขังบริเวณ ถ.ภูมาชีพ ซ.1 ซ.นางเนี่ยว ซ.กำนันด้วง (3) ปัญหาถนนและทางเท้าแคบ บริเวณ ซ.จินากุล ถ.นวลแก้ว ซ.กำนันด้วง ซ.นางเนี่ยว (4) ปัญหาพื้นที่รกร้างว่างเปล่าและ (5) ปัญหาการขาดแคลนที่จอดรถ นอกจากนี้ชุมชนมีแนวโน้มการขยายตัวเพิ่มขึ้นอันเนื่องมาจากการตัดถนนโครงการ ข.ตามผังเมืองรวม และการขยายตัวของย่านการค้าบริเวณทางทิศเหนือของชุมชน ซึ่งจะทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงการใช้ประโยชน์ที่ดินในอนาคต จากผลของการวิเคราะห์ ได้กำหนดวิสัยทัศน์ในการพัฒนาชุมชนให้เป็นย่านพาณิชยกรรมและที่อยู่อาศัยหนาแน่นมาก ด้วยการวางผังพื้นที่ชุมชน อันประกอบด้วย การกำหนดการใช้ประโยชน์ที่ดินให้สอดคล้องกับผังเมืองรวม การปรับปรุงระบบสาธารณูปโภค สาธารณูปการให้ได้มาตรฐาน การพัฒนาพื้นที่รกร้างว่างเปล่า ทั้งนี้การวางผังแบ่งออกเป็น 3 ด้านได้แก่ (1) ด้านการใช้ประโยชน์ที่ดิน กำหนดให้ที่ดินประเภทที่อยู่อาศัยสามารถรองรับประชากรในปี พ.ศ.2555 จำนวน 4,925 คน หรือมีความหนาแน่น 25 คน/ไร่ ซึ่งได้กำหนดไว้ในผังเมืองรวม มีกิจกรรมพาณิชยกรรมให้บริการผู้อยู่อาศัยในชุมชน และมีพื้นที่สาธารณประโยชน์ไว้สำหรับเป็นศูนย์กลางของชุมชน สำหรับพักผ่อนหย่อนใจ และเสริมสร้างสภาพแวดล้อมที่ดีให้กับชุมชน (2) ด้านการคมนาคมขนส่ง มีเส้นทางคมนาคมภายในที่มีถนนปลายตันแบบก้นถุง เพื่อให้รถผ่านเข้าออกโดยไม่ต้องกลับรถ และมีผิวจราจรสำหรับยวดยานขนาดเบาเพื่อความสงบเงียบปลอดภัย และมีทางเท้าควบคู่กับทางจักรยาน (3)ด้านสาธารณูปโภค กำหนดให้มีการวางท่อระบายน้ำในบริเวณที่ยังไม่มีการวางแนวท่อและมีโครงการพัฒนาระบบบำบัดน้ำเสียบริเวณคลองตายตอนบนของพื้นที่ชุมชน โดยเลือกระบบบำบัดน้ำเสียแบบระบบบ่อปรับเสถียร ก่อให้เกิดสภาพแวดล้อมที่ดี ซึ่งแนวทางในการพัฒนาเหล่านี้จะสามารถแก้ไขปัญหา กำหนดทิศทางและกรอบการขยายตัวของชุมชน รวมทั้งการใช้ประโยชน์ที่ดินของชุมชนให้เป็นไปในทิศทางที่เหมาะสม และยังเป็นแนวทางในการบรรลุถึงวัตถุประสงค์ของผังเมืองรวมด้วย