ประเทศไทยพบการติดเชื้อโรคเอดส์ได้ 2 สายพันธุ์ ได้แก่ A/E และ B(พบ B(มากกว่า B) การศึกษา ปฏิกิริยาข้ามสายพันธุ์ของ CTL และการหาepitope mapping เป็นสิ่งสำคัญในการพัฒนาวัคซีนในประเทศไทยซึ่งประสิทธิภาพของวัคซีนที่จะนำมาใช้ จะต้องสามารถก่อให้เกิดการตอบสนองของ CTL ที่มีปฏิกิริยาข้ามสายพันธุ์ได้อย่างกว้างขวาง เพื่อศึกษาความหลากหลายของปฏิกิริยาข้ามสายพันธุ์ของ CTL ในผู้ที่ติดเชื้อ HIV-1 ที่ มีปริมาณCD4+ T cells มากกว่าหรือเท่ากับ 300 เซลล์ต่อลูกบาศก์มิลลิเมตร และการหา HIV-1 CTL epitope ที่ พบบ่อย และ/หรือพบใหม่ ต่อส่วน gagในผู้ติดเชื้อไทย การวิจัยนี้ได้ทำการศึกษาในผู้ติดเชื้อ HIV-1 จำนวน 25 คนโดยวิธี classical chromium-51 release CTL assay โดยใช้recombinant vaccinia ที่มียีนของ HIV-1 gag หรือ pol ของสายพันธุ์A และ B ในผู้ป่วยที่ตรวจพบว่าติดเชื้อสายพันธุ์ A/E และมี HIV-1 specificCTL ได้ทำกา รศึกษา epitope mapping โดยทดสอบด้วย truncatedpeptides ของ HIV-1 gag สายพันธุ์ A (สายพันธุ์ A 92UG037 ซึ่งแต่ละpeptide ประกอบด้วยกรดอะมิโนที่มีความยาว 20 ตัวและซ้อนทับกันด้วยกรดอะมิโน 10 ตัว เป็นจำนวนทั้งสิ้น 49 ชิ้น) การหาสายพันธุ์ของเชื้อHIV-1 วิธี genotyping โดยการตรวจลำดับเบสตรง V3 loop ของ envและส่วนของ gag ผลการศึกษาพบว่าค่าเฉลี่ยของปริมาณ CD4+ T cellเท่ากับ 540 (179 เซลล์ต่อลูกบา ศก์มิลลิเมตร (มีค่าระหว่าง 307-978)ค่ามัธยฐานของปริมาณไวรัส HIV-1 ในกระแสเลือดเท่ากับ 6936 คู่ต่อมิลลิลิตร (มีค่าระหว่าง 886-57022) พบว่า 23 รายติดเชื้อ HIV-1ชนิดสายพันธุ์ A/E และ 2 รายมีการติดเชื้อ HIV-1 ชนิดสายพันธุ์ Bผลการตรวจ CTL assays พบว่าผู้ติดเชื้อทุกราย (ร้อยละ 100) มีCTL activity ต่อ gag A และ 21 ใน 25 ราย (ร้อยละ 84) มีปฏิกิริยาCTL ต่อ pol A และพบว่าร้อยละ 64 และ 20 ของอาสาสมัครมีปฏิกิริยาCTL ต่ อ gag B และ pol B ตามลำดับ ในอาสาสมัครที่ติดเชื้อ HIV-1สายพันธ์ A/E จำนวน 23 ราย พบว่า 14 ใน 23 ราย (ร้อยละ 61)มีปฏิกิริยาข้ามสายพันธุ์ต่อส่วนของ gag แต่มีเพียง 5 ใน 23 ราย(ร้อยละ 22) ที่มีปฏิกิริยาข้ามสายพั นธุ์ต่อส่วนของ pol การศึกษาCTL epitope mapping ในอาสาสมัครที่ติดเชื้อ HIV-1 ชนิดสายพันธุ์ A/Eจำนวน 19 ราย พบว่ามี CTL ตอบสนองต่อ 18 peptides โดยที่ 7 peptidesอยู่ในส่วนของ p17 10 peptides อยู่ในส่วนของ p24 และ 1 peptideอยู่ในส่วนของ p6 การศึกษาเพื่อหา HLA class l-restriction ของ 3peptides ในอาสาสมัคร 3 ราย พบว่าเป็นแอนติเจนที่ถูกนำเสนอโดย HLA A2,B7 และ Cw1 การศึกษาครั้งนี้มีการตรวจพบ CTL epitope ใหม่ที่ถูกนำเสนอโดยHLA Cw1 คือ NKIVRMYSPVSILDIKQGPK ของ gag A ที่กรดอะมิโนตำแหน่ง271-290 ซึ่งอยู่ในส่วนของ p24 และยังมีการตรวจพบ CTL epitope ใหม่อีก 3epitopes ที่ยังไม่เคยมีรายงานมาก่ อน ซึ่งควรทำการศึกษาเพิ่มเติมต่อไป ผลการศึกษาครั้งนี้ชี้ให้เห็นว่า ปฏิกิริยา CTL ต่อ HIV-1 gagพบได้ทุกรายในอาสาสมัครผู้ติดเชื้อ HIV-1 และมีปฏิกิริยาข้ามสายพันธุ์ระหว่าง A กับ B มากกว่าต่อส่วน pol อย่างชัดเจน ดังนั้น HIV-1 gagจึงเหมาะสมที่จะเป็นส่วนประกอบที่สำคัญในการพัฒนาวัคซีนสำหรับทดสอบในประเทศไทย นอกจากนี้การศึกษายังก่อ ให้เกิดการค้นพบ CTL epitopeใหม่จำนวนหนึ่ง ซึ่งยังไม่เคยมีรายงานมาก่อน ทำให้มีความรู้ความเข้าใจด้านCTL และ HLA restriction ในคนไทยเพิ่มมากขึ้น และนำไปสู่การศึกษาเพิ่มเติมต่อไปในอนาคต