~bความเป็นมา~b นโยบายสร้างหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้าก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างระบบบริการสุขภาพ โดยระบบบริการสุขภาพระดับปฐมภูมิหรือPrimary Care (PC) เป็นระบบบริการขั้นพื้นฐานที่ใกล้ชิดประชาชนมากที่สุด ตามนโยบายหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า ประชาชนผู้รับบริการมีความพึงพอใจและความต้องการต่อบริการปฐมภูมิอย่างไร ~bวัตถุประสงค์~b เพื่อศึกษาความพึงพอใจและความต้องการของผู้รับบริการต่อบริการปฐมภูมิในด้านการบริหาร บริการ และวิชาการของสถานีอนามัยและศูนย์บริการสาธารณสุขเทศบาล จังหวัดปราจีนบุรี ~bรูปแบบการวิจัย~b เป็นการสำรวจเชิงพรรณนา ณ จุดเวลาใดเวลาหนึ่ง ~bประชากรที่ศึกษา~b ผู้รับบริการที่ ศสช. ในสถานีอนามัยเขตเมือง 2 แห่งและนอกเขตเมือง 6 แห่ง ในจังหวัดปราจีนบุรี ~bขนาดตัวอย่าง~b จำนวน 542 คน จากการสุ่มเลือกตัวอย่างแบบ Multistage Sampling ~bเครื่องมือวิจัย~b แบบสอบถามชนิดตอบด้วยตนเอง และสัมภาษณ์ (สำหรับผู้ไม่สามารถตอบได้ด้วยตนเอง) ~bการรวบรวมข้อมูล~b ระว่างวันที่ 1 มกราคม 2546 - 28 กุมภาพันธ์ 2546 ~bสถิติที่ใช้~b Unpaired t-test, Paired t-test และ One-way ANOVA ~bผลการศึกษา~b กลุ่มตัวอย่างเป็นผู้รับบริการที่ศูนย์สุขภาพชุมชนในสถานีอนามัยเขตเมือง 195 (36.0%) นอกเขตเมือง 347 (64.0%) เป็นเพศหญิง 60.1% อายุเฉลี่ย45.1 ปี สถานภาพสมรส 72.9% จบประถมศึกษา 68.2% และมีอาชีพรับจ้าง 38.9% มีบัตรทอง85.4% เคยได้รับการส่งรักษาต่อที่ รพ.เครือข่าย 19.9% มีความพึงพอใจต่อระบบส่งต่อในระดับมากต่อการร่วมกันดูแลผู้ป่วยระหว่าง สอ. กับ รพ. และการดูแลต่อเนื่องที่รพ. และที่บ้าน (ร้อยละ 40.7 และ 36.1 ตามลำดับ) ประเด็นความพึงพอใจ พบว่า 30 จาก32 กิจกรรม (3 ด้าน) มีคะแนนความพึงพอใจมากถึงมากที่สุด (คะแนน 4 และ 5) และความต้องการคะแนนสูงมากทุกกิจกรรม โดย ผู้รับบริการกว่าร้อยละ 50 และยังพบว่า ผู้รับบริการกว่าร้อยละ 50 ในเขตเมืองให้คะแนนความพึงพอใจมาก (คะแนน 4 และ 5) เพียง 20จาก 32 ส่วนนอกเขตเมืองพอใจในทุกกิจกรรม โดยกิจกรรมด้านการบริหารให้มียาที่จำเป็นเพียงพอ มีความพึงพอใจน้อยที่สุด เมื่อพิจารณาความแตกต่างระหว่างความพึงพอใจ และความต้องการ พบว่าใน 28 กิจกรรม มีความแตกต่างกันด้วยคะแนนเฉลี่ยความต้องการสูงกว่าความพึงพอใจ อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < 0.001) โดยกิจกรรมที่แตกต่างกันมากที่สุดคือ เตรียมอุปกรณ์ตรวจรักษาและชันสูตรโรคเพียงพอ/พร้อมใช้ นอกจากนี้ยังพบว่าเพศ อาชีพ รายได้ ภาวะสุขภาพ การเลือกใช้สถานบริการ ระยะเวลาเดินทาง ช่วงเวลาที่ไปรับบริการ สิทธิคุ้มครองการรักษาพยาบาล ที่ตั้งสถานบริการและการให้ข้อมูลข่าวสารที่ต่างกัน มีผลให้ความพึงพอใจแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < 0.05) ความเห็นผู้ตอบ 87.5% เห็นว่าคุณภาพบริการดีขึ้น และจะเลือกหน่วยเดิมอีก 84.5% อยากให้ปรับปรุง โดยจัดให้มีแพทย์และอุปกรณ์เพียงพอ ~bสรุป~b การบริการปฐมภูมิควรจะต้องพัฒนาคุณภาพบริการในด้านการเชื่อมโยงบริการระหว่างสถานีอนามัยกับโรงพยาบาลเครือข่ายระบบบริหารยาและเวชภัณฑ์ การสนับสนุนการมีส่วนร่วมของประชาชน การหาแนวทางส่งเสริมสุขภาพและป้องกันโรค ตลอดจนพัฒนาศักยภาพของทีมสุขภาพให้มีทักษะและความสามารถในการปฏิบัติงานในชุมชน มีการติดตามประเมินผลและปรับปรุงคุณภาพบริการอย่างต่อเนื่องเพื่อเป้าหมายการมีสุขภาพดีของประชาชนในพื้นที่