การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่ฮศึกษาลักษณะของการตั้งถิ่นฐานความสัมพันธ์ ทางด้านกายภาพ เศรษฐกิจ สังคม ของชุมชนแออัดในเมืองลพบุรีศึกษาปัญหาและสาเหตุของปัญหาการตั้งถิ่นฐาน รวมถึงหาปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับการพัฒนาชุมชนเพื่อเสนอแนะแนวทางการพัฒนาชุมชนแออัดในเมืองประวัติศาสตร์ลพบุรี การศึกษาใช้วิธีสำรวจภาคสนามเพื่อเก็บข้อมูลสภาพทั่วไปและข้อมูลทางด้านเศรษฐกิจ สังคม โดยวิธี สัมภาษณ์ที่ใช้แบบสอบถามมีการสุ่มตัวอย่างจากกลุ่มเป้าหมายซึ่งได้แก่ นักวิชาการเจ้าหน้าที่หน่วยราชการ ที่เกี่ยวข้อง หัวหน้าชุมชนและชาวชุมชนแออัดทั้งในบริเวณเมืองเก่าและนอกเมืองเก่าลพบุรี เมื่อสรุปสภาพปัญหาที่เป็นอยู่แล้วจึงวิเคราะห์หาปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับการพัฒนาเพื่อหาแนวทางการพัฒนาในเชิงพื้นที่โดยวิธีหาศักยภาพพื้นที่ให้ค่าน้ำหนักมากที่สุดต่อปัจจัยทางด้านกายภาพ รองลงมาคือ ปัจจัยทางด้านเศรษฐกิจและ สังคม ผลของการศึกษา พบว่าการตั้งถิ่นฐานของชุมชนแออัดในเมืองลพบุรีเกิดขึ้นในช่วงการพัฒนาเมือง เพื่อบทบาททางการทหารขยายเมืองใหม่ออกไปทางทิศตะวันออก เกิดการจ้างงาน จึงพบการกระจายตัวของแหล่งที่พักอาศัยชุมชนแออัดใกล้แหล่งงานในเมืองและรุกล้ำเข้าไปในบริเวณแหล่งโบราณสถานที่สำคัญ ส่งผลให้เกิดปัญหาสภาพแวดล้อมเสื่อมโทรม และปัญหาการถือครองกรรมสิทธิ์ที่ดิน เมื่อพิจารณาปัจจัยทางเศรษฐกิจ และสังคมของชุมชนความเกี่ยวข้องกับกลไกทางกฎหมาย ความสำคัญของแหล่งโบราณสถานรวมถึงแผนพัฒนาด้านการท่องเที่ยวที่นำไปสู่การพัฒนาเศรษฐกิจของเมืองลพบุรีจึงเสนอความร่วมมือในระดับ ต่าง ๆ คือระดับชุมชน ระดับเมือง และระดับชาติและเสนอแนะแนวทางแก้ไข เชิงกายภาพประสานกับแนวทางการแก้ไขในเชิงเศรษฐกิจและสังคมตลอดจนสร้างกรอบความร่วมมือของหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง3 แนวทาง ด้วยกัน ดังนี้ (1) แนวทางการควบคุมและปรับปรุงสภาพแวดล้อมชุมชนสำหรับชุมชนแออัดที่มีลักษณะบุกรุกโบราณสถานและอยู่ในเขตของการควบคุมทางกฎหมายบางส่วน (2) แนวทางปรับปรุงสภาพชุมชนใหม่ สำหรับชุมชนแออัดที่มีสภาพแวดล้อมเสื่อมโทรมส่งผลต่อสิ่งแวดล้อมทั้งภายในและนอกชุมชน (3)แนวทางการควบคุมและรื้อย้ายสำหรับชุมชนแออัดที่บุกรุกองค์ประกอบโบราณสถานที่สำคัญ และอยู่ในเขตการควบคุม ทางกฎหมายทั้งหมด