พระสยามเทวาธิราชนั้นเชื่อกันว่าเป็นเทพที่ให้ความคุ้มครองแก่ประเทศไทยมาตั้งแต่สมัยโบราณแล้ว แต่เพิ่งจะสร้างเป็นองค์ขึ้น ในสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวนี้เอง ด้วยทรงเชื่อว่าการที่เมืองไทยเรานี้มีเหตุการณ์ที่เกือบจะต้องเสียอิสรภาพมาหลายต่อหลายครั้งแล้ว แต่เผอิญให้มีเหตุรอดพ้นได้เสมอมา เสมือนจะมีเทพยดาองค์ใดองค์หนึ่งที่คอยพิทักษ์รักษาอยู่ จึงสมควรจะทำรูปเทพพระองค์นั้นขึ้นไว้สักการบูชาจึงโปรดให้พระองค์เจ้าประดิษฐวรการ นายช่างเอกกรมช่างสิบหมู่ ปั้นหล่อเทวรูปสัญลักษณ์พระสยามเทวาธิราชขึ้น แล้วโปรดให้อัญเชิญไปประดิษฐานไว้ที่พระที่นั่งทรงธรรม ภายหลังต่อมาพระที่นั่งทรงธรรมถูกรื้อลงหมดเพราะโทรมมากเหลือกำลังที่จะรักษาไว้ ในสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวจึงโปรดให้อัญเชิญเทวรูปสัญลักษณ์พระสยามเทวาธิราชไปประดิษฐานที่พระที่นั่งไพศาลทักษิณในพระบรมมหาราชวังจนถึงปัจจุบัน พระราชพิธีบวงสรวงพระสยามเทวาธิราชเป็นพระราชพิธีที่สืบเนื่องมาจากการพระราชกุศลเลี้ยงพระตรุษจีน เพราะในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระราชปรารภว่าชาวจีนนำของมาถวายในเทศกาลตรุษจีนเป็นจำนวนมากมายจนของเหลือ จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้มีการพระราชกุศลเลี้ยงพระตรุษจีนขึ้น ต่อมาในสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อทรงสร้างพระสยามเทวาธิราชขึ้นแล้วก็โปรดให้อัญเชิญพระสยามเทวาธิราชไปร่วมตั้งสังเวยในการพระราชกุศลเลี้ยงพระตรุษจีนด้วย ต่อมาเมื่อพระองค์ทรงโปรดให้มีพระราชพิธีสังเวยเทวดา สมโภชเครื่อง เลี้ยงโต๊ะปีใหม่ขึ้นทำนองเดียวกับการพระราชกุศลเลี้ยงพระตรุษจีนในวันขึ้น 1 ค่ำ เดือน 5 ก็โปรดเกล้าฯให้อัญเชิญพระสยามเทวาธิราชออกร่วมบวงสรวงในพระราชพิธีดังกล่าวด้วย ดังนั้นพระราชพิธีบวงสรวงพระสยามเทวาธิราชในปัจจุบันจึงกระทำในวันขึ้น 1 ค่ำเดือน 5 ตามประเพณีนิยมว่าเป็นวันขึ้นปีใหม่ทางจันทรคติของไทยแต่เดิม โดยอนุวัติตามโบราณราชประเพณีมาแต่ครั้งรัชกาลที่ 4 และรัชกาลต่อ ๆ มา สัญลักษณ์พระสยามเทวาธิราชนั้นประกอบไปด้วยสองส่วนคือความคิดความเชื่อเกี่ยวกับพระสยามเทวาธิราช และเทวรูปสัญลักษณ์พระสยามเทวาธิราช ทั้งสองส่วนเป็นองค์ประกอบของกันและกันที่จะทำให้สัญลักษณ์พระสยามเทวาธิราชมีความสมบูรณ์ สัญลักษณ์พระสยามเทวาธิราชมีลักษณะเด่น 3 ประการคือ 1. สัญลักษณ์พระสยามเทวาธิราชเกิดจากการนำเอาเหตุผลกับความเชื่อมาผนวกเข้าด้วยกันหรือทำให้เป็นเรื่องเดียวกันกล่าวคือ เป็นการนำเอาเรื่องอิสรภาพและความอยู่รอดของประเทศชาติและสังคมไทยมาผนวกเข้ากับความคิดความเชื่อเรื่องพระสยามเทวาธิราชเทวดาใหญ่รักษาแผ่นดินไทย สัญลักษณ์พระสยามเทวาธิราชด้านหนึ่ง จึงสร้างบรรยากาศทางอารมณ์และความรู้สึกให้กับสังคมไทย ว่าได้รับความปลอดภัยและอยู่เย็นเป็นสุขจากการปกปักรักษาของพระสยามเทวาธิราชเทวดาใหญ่รักษาแผ่นดินไทยและอีกด้านหนึ่งให้คำอธิบายโลกทัศน์ชุดหนึ่งว่าปัญหาต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นและสั่นคลอนต่ออิสรภาพและความอยู่รอดของประเทศชาติและสังคมไทย จะปลาสนาการไปด้วยอำนาจและพระบารมีแห่งพระสยามเทวาธิราชเทวดาใหญ่รักษาแผ่นดินไทย 2. สัญลักษณ์พระสยามเทวาธิราชมีแบบแผนบางอย่างของการเกิดแะการดำรงอยู่ในสังคมกล่าวคือ สัญลักษณ์พระสยามเทวาธิราชเกิดมาจากความคิดความเชื่อของรัชกาลที่ 4 ในเรื่องเทวดาใหญ่รักษาแผ่นดินไทยหรือเทพารักษ์รักษาประเทศชาติและสังคมไทย ความคิดความเชื่อดังกล่าวดำรงอยู่ได้อย่างต่อเนื่องจนถึงปัจจุบันด้วยพิธีบวงสรวงประจำวัน พระราชพิธีบวงสรวงปรจำปี และพระราชพิธีบวงสรวงในวโรกาสพิเศษอื่น ๆ ดังนั้นปฏิสัมพันธ์ระหว่างสัญลักษณ์พระสยามเทวาธิราชกับสังคมจึงมีความเกี่ยวข้องและเกี่ยวเนื่องกันอยู่ตลอดเวลา และ 3. พิธีบวงสรวงประจำวันพระราชพิธีบวงสรวงประจำปี และพระราชพิธีบวงสรวงในวโรกาสพิเศษอื่น ๆ เป็นแบบแผนพิธีกรรมที่เป็นตัวสร้างการยอมรับ เห็นคล้อยตามและก่อให้เกิดความเชื่อถือศรัทธาในพระสยามเทวาธิราชทั้งสิ้น ซึ่งพิธีกรรมทั้งหมดเน้นการสร้างความเชื่อถือศรัทธาในพระสยามเทวาธิราช โดยใช้ความศักดิ์สิทธิ์แห่งพระราชพิธี สถานที่ประกอบพิธีและองค์ประธานในพิธีเป็นที่ตั้ง