การวิจัยนี้เป็นส่วนหนึ่งของโครงการโรงเรียนต้นแบบไม่ปรับอากาศในภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย จากการที่สภาพภูมิอากาศส่วนใหญ่ของปีอยู่นอกสภาวะน่าสบายส่งผลให้สภาพในอาคารไม่อยู่ในสภาวะน่าสบายซึ่งไม่เหมาะสมต่อการใช้งานอาคารจากแนวคิดที่ว่าอาคารที่มีประสิทธิภาพด้านพลังงานมากที่สุดคืออาคารที่ใช้ระบบธรรมชาติโดยใช้พลังงานเข้าใกล้ศูนย์ หากมีการออกแบบที่ถูกต้องจะมีความเชื่อมั่นว่าอาคารจะสามารถสร้างสภาพภายในอาคารให้อยู่ในเขตสบายได้มากขึ้น ด้วยเหตุผลดังกล่าวการวิจัยนี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาหาอิทธิพลของตัวแปร ลำดับต่อไปคือเพื่อความสัมพันธ์ของตัวแปร และสุดท้ายเพื่อพัฒนาสร้างเป็นดัชนีในการประเมินประสิทธิภาพของอาคาร การพัฒนาดัชนีสำหรับการประเมินประสิทธิภาพอาคารแบ่งเป็น 3 ขั้นตอนหลัก คือ(1) ศึกษาหาอิทธิพลของตัวแปรต่อการปรุงแต่งสภาพภายในอาคารทั้งด้านความร้อน-หนาวและด้านแสงสว่าง (2) หาความสัมพันธ์ของการปรุงแต่งสภาพภายในอาคารกับตัวแปรในข้อที่ 1 และ (3) เป็นการสร้างดัชนีในการประเมินประสิทธิภาพของอาคาร จากการวิจัยโดยการศึกษาเปรียบเทียบระหว่างอาคารจำลองกับอาคารทั่วไป พบว่าตัวแปรที่มีอิทธิพลต่อการสภาวะสบายในอาคารและความสัมพันธ์ของตัวแปร แบ่งได้เป็น 3 กลุ่มดังนี้ กลุ่มตัวแปรที่ 1 ที่เกี่ยวกับปัจจัยภายนอกอาคาร เมื่อมีการปรุงแต่งสภาพแวดล้อมที่เหมาะสมสามารถช่วยเพิ่มชั่วโมงให้อยู่ในเขตสบายได้มากขึ้นประมาณ 16 เปอร์เซ็นต์ด้านแสงสว่างจากการใช้แสงธรรมชาติร่วมกับแสงประดิษฐ์อย่างเหมาะสมพบว่าอาคารจำลองจะมีประสิทธิภาพด้านแสงสว่างมากกว่าอาคารทั่วไปประมาณ 4 เท่า กลุ่มตัวแปรที่ 3สภาวะน่าสบายในระดับต่าง ๆ ของกิจกรรมการใช้งาน เมื่อมีการปรับปรุงระดับความสบายให้เหมาะสม โดยการเพิ่มขอบเขตสบายที่ไม่มีผลกระทบต่อกิจกรรมในอาคาร พบว่าสามารถเพิ่มจำนวนชั่วโมงที่สภาพภายในอาคารอยู่ในเขตสบายได้เกือบ 100 เปอร์เซ็นต์ ดัชนีสำหรับประเมินประสิทธิภาพอาคารที่ได้จากการวิจัยนี้ประกอบด้วย (1) ปริมาณการใช้พลังงานในอาคาร (2) ค่าระดับของขอบเขตสบาย และ (3) ค่าคะแนนในการประเมินที่แสดงประสิทธิภาพของอาคาร และเมื่อนำดัชนีที่ได้มาประเมินอาคารกรณีศึกษาพบว่าอาคารจำลองมีประสิทธิภาพประมาณ 75 เปอร์เซ็นต์ ในขณะที่อาคารทั่วไปมีประสิทธิภาพประมาณ11 เปอร์เซ็นต์ จากการพัฒนาดัชนีสามารถนำตัวแปรที่ได้จากการวิจัยไปประยุกต์ใช้ในการออกแบบอาคารต่อไปในอนาคต ซึ่งจะเป็นประโยชน์มากในการประเมินศักยภาพของอาคารก่อนการก่อสร้างอาคาร