วัตถุประสงค์ของการวิจัย 1. เพื่อศึกษาความเข้าใจเกี่ยวกับตัวแปรที่ใช้แทนจำนวนของนักเรียนระดับมัธยมศึกษาตอนต้น ในการแก้ปัญหาโจทย์หรือการหาคำตอบของสมการและคำตอบของอสมการ ซึ่งมี 6 ประเภทคือ การหาค่าของตัวอักษร การไม่ให้ความสำคัญของตัวอักษร การใช้ตัวอักษรแทนค่าของสิ่งของการใช้ตัวอักษรแทนจำนวนที่ไม่ทราบค่าชัดเจน การใช้ตัวอักษรแทนจำนวนที่กำหนด และการใช้ตัวอักษรแทนตัวแปร 2. เพื่อเปรียบเทียบความเข้าใจเกี่ยวกับตัวแปรที่ใช้แทนจำนวนของนักเรียนระดับมัธยมศึกษาตอนต้น ในการแก้ปัญหาโจทย์หรือการหาคำตอบของสมการและคำตอบของอสมการ ระหว่างประเภทของตัวแปรที่ใช้แทนจำนวนทั้ง 6 ประเภท ตัวอย่างประชากรเป็นนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3 ปีการศึกษา 2544 จำนวน 381 คนซึ่งได้จากการสุ่มแบบหลายขั้นตอน จากโรงเรียนมัธยม สังกัดกรมสามัญศึกษา กรุงเทพมหานครเครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยเป็นแบบทดสอบวัดความเข้าใจเกี่ยวกับตัวแปรที่ใช้แทนจำนวนวิเคราะห์ข้อมูลโดยการหาค่ามัชฌิมเลขคณิต ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ค่ามัชฌิมเลขคณิตร้อยละวิเคราะห์ความแปรปรวนทางเดียวแบบวัดซ้ำ และวิเคราะห์ความแตกต่างเป็นรายคู่โดยการทดสอบค่าที ผลการวิจัยพบว่า 1. นักเรียนระดับมัธยมศึกษาตอนต้นมีความเข้าใจเกี่ยวกับตัวแปรที่ใช้แทนจำนวน ในการแก้ปัญหาโจทย์หรือการหาคำตอบของสมการและคำตอบของอสมการเป็นดังนี้ คือ ประเภทที่ 1การหาค่าของตัวอักษร และประเภทที่ 2 การไม่ให้ความสำคัญของตัวอักษร อยู่ในระดับดีมากประเภทที่ 3 การใช้ตัวอักษรแทนค่าของสิ่งของ อยู่ในระดับดี ประเภทที่ 4 การใช้ตัวอักษรแทนจำนวนที่ไม่ทราบค่าชัดเจน อยู่ในระดับปานกลาง ประเภทที่ 5 การใช้ตัวอักษรแทนจำนวนที่กำหนด อยู่ในระดับผ่านเกณฑ์ขั้นต่ำ และประเภทที่ 6 การใช้ตัวอักษรแทนตัวแปรอยู่ในระดับต่ำกว่าเกณฑ์ขั้นต่ำ 2. นักเรียนระดับมัธยมศึกษาตอนต้นมีความเข้าใจเกี่ยวกับตัวแปรที่ใช้แทนจำนวน ในการแก้ปัญหาโจทย์หรือการหาคำตอบของสมการและคำตอบของอสมการ ทั้ง 6 ประเภทแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 โดยเมื่อทำการวิเคราะห์ความแตกต่างของค่ามัชฌิมเลขคณิตของคะแนนความเข้าใจเกี่ยวกับตัวแปรที่ใช้แทนจำนวนในการแก้ปัญหาโจทย์หรือการหาคำตอบของสมการและคำตอบของอสมการของนักเรียน เป็นรายคู่ตามประเภทของตัวแปรที่ใช้แทนจำนวน พบว่ามีความแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 ทุกคู่