วัตถุประสงค์ของการศึกษาครั้งนี้ เพื่อทำการศึกษาการดำเนินงานและเสนอระบบการจัดทำต้นทุนแปรสภาพให้สอดคล้องกับการผลิตของโรงงานเครื่องประดับ และประยุกต์ใช้โปรแกรมคอมพิวเตอร์ช่วยในการคำนวณต้นทุน เพื่อให้โรงงานสามารถทราบถึงต้นทุนของผลิตภัณฑ์แต่ละชนิด และวิเคราะห์ถึงปัจจัยที่ทำให้เกิดต้นทุนได้ โดยใช้โรงงานตัวอย่างซึ่งเป็นโรงงานผลิตเครื่องประดับเงินแบบหล่อขนาดย่อมเป็นกรณีศึกษา จากการศึกษาสภาพปัจจุบันของโรงงานตัวอย่างพบว่า โรงงานตัวอย่างประสบปัญหาในด้านการคำนวณหาต้นทุนผลิตภัณฑ์ และการกำหนดราคาขาย ซึ่งมีสาเหตุเนื่องจากไม่มีระบบการคำนวณต้นทุนของผลิตภัณฑ์แต่ละชนิด จึงได้เสนอระบบการคำนวณต้นทุนแปรสภาพที่สอดคล้องกับการผลิตของโรงงานตัวอย่าง โดยทำการออกแบบเอกสารและรายงานที่จำเป็นในการจัดทำระบบการเก็บข้อมูลที่ใช้ในการคำนวณต้นทุน แยกค่าใช้จ่ายลงตามแผนกที่เกี่ยวข้อง จัดประเภทค่าใช้จ่ายเป็นค่าแรงงานทางตรง ค่าโสหุ้ยการผลิตคงที่ ค่าโสหุ้ยการผลิตแปรผัน ทำการคำนวณหาต้นทุนของผลิตภัณฑ์แต่ละชนิด วิเคราะห์หาปัจจัยที่มีผลต่อต้นทุน และพัฒนาโปรแกรมคอมพิวเตอร์ขึ้นมาเพื่อช่วยในการคำนวณต้นทุน จากผลการศึกษาแสดงให้เห็นว่า ผลิตภัณฑ์ที่การผลิตขึ้นกับความยาก-ง่าย จะจัดสรรต้นทุนด้วยชั่วโมงแรงงานทางตรง และผลิตภัณฑ์ที่การผลิตไม่ขึ้นกับความยาก-ง่ายจะจัดสรรต้นทุนด้วยน้ำหนักผลิตภัณฑ์ ซึ่งการจัดทำระบบต้นทุนแปรสภาพ ทำให้โรงงานจัดค่าใช้จ่ายที่เกิดขึ้นเข้าตามแผนกได้ตามหลักการและมีเกณฑ์ในการแบ่งประเภทของค่าใช้จ่าย และช่วยให้โรงงานทราบต้นทุนที่แท้จริงของผลิตภัณฑ์แต่ละชนิดและทราบโครงสร้างต้นทุนของผลิตภัณฑ์โดยละเอียด นอกจากนี้ระบบต้นทุนแปรสภาพยังช่วยในการวิเคราะห์หาปัจจัยที่มีผลต่อต้นทุนแต่ละชนิดซึ่งข้อมูลที่ได้นี้สามารถนำไปใช้ในการติดตาม ตรวจสอบ ควบคุมวัดประสิทธิภาพ และปรับปรุงการดำเนินงานของโรงงาน และช่วยผู้บริหารตัดสินใจในการกำหนดราคาขาย เสนอราคาขาย การตัดสินใจผลิตเองหรือจ้างผลิต รวมถึงการกำหนดส่วนผสมของผลิตภัณฑ์ได้ และโปรแกรมคอมพิวเตอร์ที่ได้พัฒนาขึ้นสามารถช่วยให้โรงงานลดเวลาและข้อผิดพลาดในการคำนวณต้นทุนได้