การเพาะชำกล้าไม้ มักใช้วัสดุเพาะชำที่หาได้ง่ายในท้องถิ่นร่วมกับดิน ซึ่งโดยทั่วไปจะเป็นหน้าดิน ปัจจุบัน การนำหน้าดินมาใช้เป็นวัสดุเพาะชำ จะกระทำได้ยากขึ้น การสร้างทางเลือกและให้ความสนใจต่อวัสดุเพาะชำชนิดอื่น ทดแทนหรือลดปริมาณหน้าดินลงจึงเป็นความจำเป็น กากตะกอนบำบัดน้ำเสียชุมชน นับเป็นอินทรีย์สารชนิดหนึ่งที่เกิดขึ้นเสมอในทุกกระบวนการบำบัดน้ำเสีย และมีความจำเป็นที่จะต้องวางแผนจัดการกากตะกอนให้เหมาะสมทางเลือกหนึ่งของการจัดการ โดยนำเอาลักษณะสมบัติของกากตะกอน ที่สามารถเป็นแหล่งธาตุอาหารให้กับพืชและกำหนดขีดจำกัดการใช้ประโยชน์ที่เกี่ยวกับโลหะหนักให้เกิดความมั่นใจต่อความปลอดภัย น่าจะได้รับการพิจารณาในการทดแทนหน้าดินและ/หรือวัสดุเพาะชำกล้าไม้ดังนั้น การศึกษาผลการใช้กากตะกอนน้ำเสียชุมชน จากระบบบ่อผึ่ง เป็นวัสดุเพาะชำร่วมกับหน้าดินและขี้เถ้าแกลบ ต่อการเจริญเติบโตและการสะสมโลหะหนักของกล้าไม้กระถินเทพา(Acacia mangium Willd.) ประดู่ป่า (Pterocarpus macrocarpus Kurz.) และ มะค่าโมง(Afzelia xylocarpa Craib.) จึงมีเป้าหมายที่จะนำเสนอทางเลือกในการจัดการกากตะกอนให้กับเทศบาลต่างจังหวัด ซึ่งมีระบบบำบัดแบบบ่อผึ่ง โดยการศึกษาวิจัยแบบทดลองที่เรือนเพาะชำสำนักงานป่าไม้จังหวัดตาก ด้วยแผนการทดลองแบบ 3 Factors in Randomized BlockDesign. ทำ 3 ซ้ำ ประกอบด้วยพันธุ์ไม้ ชนิด คือ กระถินเทพา, ประดู่ป่า และมะค่าโมง,วิธีการเพาะชำ 2 วิธี คือ วิธีการที่ไม่ผ่านและผ่านกระบะทราย และมี 6 ตำรับทดลอง ของอัตราเติมกากตะกอนที่ 30, 50, 70 และ 90 เมตริกตัน / เฮกแตร์ กับสัดส่วนของหน้าดิน : ขี้เถ้าแกลบ= 1 : 1 ผลการศึกษา พบว่า กากตะกอนน้ำเสียชุมชน สามารถเป็นแหล่งธาตุอาหารของกล้าไม้ได้ โดยไม่มีข้อจำกัดในการย่อยสลาย ( คาร์บอน : ไนโตรเจน = 19 : 1 ) อัตราเติมกากตะกอนอัตรา 30 - 90 เมตริกตัน / เฮกแตร์ ส่งผลให้ปริมาณธาตุอาหารหลัก ( ไนโตรเจน,ฟอสฟอรัสและโปแตสเซียม ) และปริมาณโลหะหนัก ( แคดเมียม, ทองแดง, แมงกานีส, นิกเกิล, ตะกั่วและสังกะสี ) ในวัสดุเพาะชำ มีแนวโน้มที่เพิ่มขึ้นตามอัตราการเติม โดยที่ปริมาณโลหะหนักก็ยังอยู่ในช่วงที่ไม่ก่อให้เกิดอันตรายต่อกล้าไม้และพื้นที่ดิน ซึ่งนำกล้าไม้ไปปลูก ส่วนวิธีการเพาะชำ ไม่ก่อให้เกิดความแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญของการเจริญเติบโต, การสะสมโลหะหนักและปริมาณโลหะหนักในวัสดุเพาะชำของกล้าไม้ทั้ง 3 ชนิด ยกเว้น กล้าไม้ประดู่ป่า ที่วิธีการเพาะชำผ่านกระบะทราย ส่งผลให้การเจริญเติบโตดีกว่าอย่างมีนัยสำคัญด้านความสูง พื้นที่ใบ มวลชีวภาพส่วนเหนือพื้นดิน มวลชีวภาพส่วนราก และมวลชีวภาพรวม สำหรับอัตราเติมกากตะกอนที่เหมาะสมของกล้าไม้กระถินเทพา, ประดู่ป่า และมะค่าโมง เมื่อยึดเกณฑ์ความสามารถในการเจริญเติบโต, ปริมาณโลหะหนักในกล้าไม้ ปริมาณโลหะหนักในวัสดุเพาะชำและการทดแทนปริมาณหน้าดิน คือ อัตรา 90 เมตริกตัน / เฮกแตร์ ด้วยวิธีการเพาะชำที่ไม่ผ่านและผ่านกระบะทราย ทั้งนี้ ปริมาณการใช้กากตะกอนที่เหมาะสมในการทดแทนหน้าดินหรือปุ๋ยในการเพาะชำกล้าไม้ คือ 3.9 - 11.9 กรัม / วัสดุเพาะชำ 265 กรัม