โรคติดเชื้อฉวยโอกาส เป็นโรคติดเชื้อที่เกิดขึ้นเมื่อผู้ติดเชื้อเอช ไอ วี มีระดับภูมิคุ้มกัน (CD4+ cell) ลดต่ำลง แม้ว่าจะได้รับการรักษาด้วยยาต้านไวรัสเอดส์ ก็มีโอกาสที่จะเกิดโรคติดเชื้อฉวยโอกาสนี้ได้ ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับปัจจัยภายในตัวผู้ป่วยเองปัจจัยภายนอกและปัจจัยทางด้านการรักษา การศึกษาครั้งนี้เป็นการศึกษาเชิงพรรณนา แบบเก็บข้อมูลย้อนหลังจากเวชระเบียน โดยมีวัตถุประสงค์ เพื่อศึกษาลักษณะการเกิดโรคติดเชื้อฉวยโอกาส ในผู้ติดเชื้อเอชไอ วี และผู้ป่วยโรคเอดส์ ที่ได้รับการรักษาด้วยยาต้านไวรัสเอดส์ และศึกษาความสัมพันธ์ของการเกิดโรคติดเชื้อฉวยโอกาส กับข้อมูลด้านการรักษาและข้อมูลลักษณะทางประชากรของผู้ป่วย กลุ่มตัวอย่างมีจำนวน 738 คน เป็นผู้ติดเชื้อเอช ไอ วี และผู้ป่วยโรคเอดส์ ที่ได้รับการรักษาด้วยยาต้านไวรัสเอดส์ ตั้งแต่เดือนมกราคม ถึง ธันวาคม 2539 โดยติดตามการรักษาจนถึงเดือนพฤศจิกายน 2542 และจนสิ้นสุดการรักษา วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติ ร้อยละ ค่าเฉลี่ยเลขคณิต ค่ามัธยฐาน ค่าเบี่ยงเบนมาตรฐาน และ logistic regression model applying GeneralizedEstimating Equation (GEE) ผลการศึกษาพบว่า มีผู้ติดเชื้อเอช ไอ วี และผู้ป่วยโรคเอดส์ เป็นโรคติดเชื้อฉวยโอกาส จำนวน 335 คน (ร้อยละ 45.4) โดยเป็น 1 ครั้ง ร้อยละ 81.5, 2 ครั้งร้อยละ 14.6 และ 3 ครั้ง ร้อยละ 3.9 โรคติดเชื้อฉวยโอกาสส่วนใหญ่จะเป็นในผู้ป่วยที่อยู่ในระยะโรคเอดส์ (อุบัติการณ์ = 53.3/100 คน-ปี) มีอายุมากกว่า 55 ปี ขึ้นไป เป็นในผู้ชายมากกว่าผู้หญิงอาชีพส่วนใหญ่ที่พบคืองานบ้าน อาชีพที่พบน้อยคือเกษตรกร ผู้ที่ได้รับการรักษาด้วยยาต้านไวรัสเอดส์แบบสองชนิดพร้อมกันมีอุบัติการณ์การเกิดโรคต่ำกว่ารักษาด้วยยาต้านไวรัสเอดส์ชนิดเดียว (10/100 คน-ปีvs 60/100 คน-ปี) ระยะเวลาที่พบโรคติดเชื้อฉวยโอกาสส่วนใหญ่อยู่ในช่วงต้นของการรักษา ถึง 10เดือน (อุบัติการณ์ =160.7/100 คน-ปี) โรคติดเชื้อฉวยโอกาสส่วนใหญ่ที่พบได้แก่ Oralcandidiasis (Median CD4+cell=40), Pruritic papular eruption (MedianCD4+cell=90), Tuberculosis (Median CD4+cell=80), Cryptococcosis (MedianCD4+cell=20) และ Herpes zoster (Median CD4+cell=90) และพบว่าผู้ป่วยในระยะโรคเอดส์ที่ได้รับยาป้องกันโรคติดเชื้อฉวยโอกาส ก็ยังมีโอกาสเป็นโรคติดเชื้อฉวยโอกาสค่อนข้างสูงเมื่อพิจารณาความสัมพันธ์ระหว่างการเกิดโรคติดเชื้อฉวยโอกาสกับข้อมูลด้านการรักษาและข้อมูลลักษณะทางประชากรของผู้ป่วยพบว่า การเกิดโรคติดเชื้อฉวยโอกาส มีความสัมพันธ์ อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติกับระยะของการติดเชื้อในผู้ป่วย (p<0.001), รูปแบบของการรักษาด้วยยาต้านไวรัสเอดส์ (p<0.001),ระยะเวลาที่ได้รับการรักษา (p<0.001), การได้รับยาป้องกันและไม่ได้รับยาป้องกันโรคติดเชื้อฉวยโอกาส(p=0.036), เพศ (p<0.001) และพฤติกรรมเสี่ยง (p=0.018) ข้อเสนอแนะที่สำคัญจากการศึกษานี้ ได้แก่ ในการดูแลรักษาผู้ติดเชื้อเอช ไอ วี และผู้ป่วยโรคเอดส์ ด้วยยาต้านไวรัสเอดส์ให้คำนึงถึง ปัจจัยด้านการรักษาและปัจจัยลักษณะทางประชากรของตัวผู้ป่วยเอง ซึ่งอาจมีผลต่อการเกิดโรคติดเชื้อฉวยโอกาสได้