การศึกษา เปรียบเทียบ พุทธปรัชญาเถรวาทกับลัทธิเหตุวิสัยและลัทธิเจตจำนงเสรี รวมทั้งแนวคิดที่เกี่ยวข้องกับลัทธิทั้งสอง เช่น แนวคิดแบบประนีประนอม ทำให้เห็นได้ว่าพุทธปรัชญามีทัศนะสอดคล้องกับลัทธิเจตจำนงเสรี ลัทธิเหตุวิสัยอธิบายพฤติกรรมของมนุษย์ว่า ถูกกำหนดโดยสาเหตุอื่น ทำให้มนุษย์ไม่มีพลังอำนาจในการเลือก และเขาไม่สามารถควบคุมการกระทำต่างๆ ของตนได้ ในทางตรงกันข้ามพุทธปรัชญา เห็นพ้องกับลัทธิเจตจำนงเสรี เพราะบางครั้งมนุษย์มีพลังอำนาจที่จะเลือกและควบคุมการกระทำต่างๆ ของตนภายในข้อจำกัดบางอย่างได้ นอกจากนั้นยังพบว่าปัญหาสำคัญระหว่างลัทธิเหตุวิสัย และลัทธิเจตจำนงเสรีรวมไปถึงแนวคิดที่เกี่ยวข้องกับลัทธิทั้งสอง คือ ปัญหาเกี่ยวกับความรับผิดชอบทางศีลธรรมนั้น ไม่มีทัศนะใดอธิบายความรับผิดชอบดังกล่าวให้สอดคล้องกับสามัญสำนึกโดยทั่วไปได้ แต่พุทธปรัชญามีหลักคำสอนเกี่ยวกับกรรมและการรับผลของกรรม ซึ่งตีความได้ว่าเป็นการอธิบายความรับผิดชอบทางศีลธรรมในรูปของกระบวนการธรรมชาติ คือ ความรับผิดชอบทางศีลธรรมไม่จำเป็นต้องสอดคล้องกับสามัญสำนึกโดยทั่วไป ดังนั้นพุทธปรัชญาจึงมิได้พบปัญหาเช่นทัศนะอื่นๆ