การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ เพื่อศึกษาผลของความยากจนที่มีต่อคุณภาพการศึกษาของโรงเรียนประถมศึกษา สังกัดสำนักงานคณะกรรมการการประถมศึกษาแห่งชาติ ในพื้นที่ชนบทยากจนของจังหวัดบุรีรัมย์โดยใช้วิธีการเชิงคุณภาพในการศึกษา เก็บรวบรวมข้อมูลโดยการสังเกตแบบมีส่วนร่วม สัมภาษณ์อย่างไม่เป็นทางการ และการวิเคราะห์เอกสาร ผู้วิจัยใช้ระยะเวลาอยู่ในสนามนาน 11 เดือน โดยเข้าไปศึกษาชุมชนและโรงเรียน การวิเคราะห์ใช้การวิเคราะห์แบบอุปนัย และนำเสนอข้อมูลโดยการพรรณนา ผลการวิจัยพบว่า 1) สภาพแวดล้อมในชุมชน ชุมชนอยู่ในพื้นที่แห้งแล้งกันดาร ชาวบ้านส่วนใหญ่มีการศึกษาต่ำกว่าระดับประถมศึกษา ประกอบอาชีพทำนาและรับจ้าง หารายได้ยังชีพจากการอพยพออกไปทำงานต่างถิ่นและเผาถ่านขาย ชาวบ้านที่ยากจนมักจะอยู่อย่างโดดเดี่ยว และถูกจำกัดโอกาสในการรับสิทธิประโยชน์ ขาดแบบอย่างและผู้นำที่เข้มแข็ง ชาวบ้านยังมีความเชื่อและค่านิยมเชื่อโดยไม่ได้พิสูจน์ เชื่อเรื่องไสยศาสตร์ ชอบการดื่มสุรา และค่านิยมที่เน้นการบริโภควัตถุ ใช้จ่ายเกินตัว ต้องพึ่งพิงอาหารจากร้านค้า ทำให้ชาวบ้านดำรงชีวิตประจำวันด้วยความอัตคัดฝืดเคืองการอพยพไปทำงานต่างถิ่นของผู้ปกครองเป็นอุปสรรคต่อการเรียนของนักเรียน 2) ในด้านความสัมพันธ์ของโรงเรียนกับชุมชน โรงเรียนตั้งอยู่ห่างจากชุมชน ไม่มีครูอยู่ประจำในท้องที่ ครูมีทัศนคติเชิงลบกับชาวบ้านสร้างความแปลกแยกระหว่างโรงเรียนกับชุมชน ชาวบ้านยินดีให้ความร่วมมือกับทางโรงเรียนในด้านแรงงาน ชาวบ้านไม่กล้าประเมินโรงเรียน เพราะชาวบ้านคิดว่าตนไม่มีความรู้ และถือว่าโรงเรียนกับชาวบ้านทำหน้าที่แตกต่างกัน 3) ในด้านครูใหญ่และการบริหารโรงเรียน ครูใหญ่มีบุคลิกภาพเอาใจใส่ต่อการทำงาน สามารถสร้างผลงานได้อย่างรวดเร็ว ทำให้ครูในโรงเรียนและชาวบ้านศรัทธาในตัวครูใหญ่แต่ครูใหญ่มักมีพฤติกรรมบริหารงานโดยยึดถือเอาความคิดเห็นส่วนตัวเป็นหลัก มีอคติกับครูบางคนในโรงเรียน ไม่เน้นงานวิชาการแต่เน้นอาคารสถานที่ ขาดการนิเทศงานอย่างเป็นระบบ ทำให้การบริหารงานในระยะหลังๆ ไม่ประสบความสำเร็จเท่าที่ควร 4) ในด้านครูและการเรียนการสอน ครูที่ทำการสอนมานานจะมีอิทธิพลในด้านความคิดและการปฏิบัติงานกับครูใหม่ ครูส่วนใหญ่ขาดจิตสำนึกในการพัฒนาตนเองในด้านวิชาการ มีปัญหาทางเศรษฐกิจ ขาดขวัญและกำลังใจ มีปัญหาด้านความสัมพันธ์ในโรงเรียน ทำให้การบริหารงานในโรงเรียนไม่ราบรื่น ในขณะที่ครูมีพฤติกรรมไม่เตรียมการสอน สอนไม่เต็มที่ เต็มหลักสูตรและเวลา ขาดเทคนิคในการสอน มีระบบการวัดและการประเมินผลไม่ชัดเจน ส่งผลต่อผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนของนักเรียน 5) ในด้านเด็กและผู้ปกครอง มีสภาพการอบรมเลี้ยงดูแบบปล่อยปละละเลยทำให้เด็กมีภาวะทุโภชนาการ มีปัญหาการใช้ภาษาถิ่น ส่งผลต่อความเข้าใจและการเรียนรู้ภาษาในโรงเรียนผ้ปกครองคาดหวังโรงเรียนในด้านการอ่านออกเขียนได้ และการเรียนต่อในระดับมัธยมศึกษาตอนต้นเมื่อจบการศึกษาแล้วได้เข้ามาทำงานในโรงงานอุตสาหกรรม จ่ายเงินเพื่อการศึกษาน้อย ต้องการความช่วยเหลือด้านอุปกรณ์การเรียนส่งผลต่อคุณภาพนักเรียน เด็กหนึ่งในสามมีปัญหาด้านการอ่านออกเขียนได้ คิดคำนวณไม่คล่อง ผลสัมฤทธิ์ต่ำเมื่อเทียบกับโรงเรียนในกลุ่มเดียวกัน