การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์หาองค์ประกอบและความสัมพันธ์ขององค์ประกอบเพื่อนำไปสร้างรูปแบบเชิงคณิตศาสตร์ที่จะใช้ในการเทียบคุณวุฒิการศึกษาจากต่างประเทศเพื่อเข้าศึกษาต่อระดับปริญญาโทในประเทศและเพื่อทดสอบเทียบคุณวุฒิการศึกษาระดับปริญญาตรีของ สปป.ลาวกับประเทศไทย โดยการศึกษาเอกสารที่เกี่ยวข้องกับการรับรองปริญญาจากต่างประเทศและความสัมพันธ์ขององค์ประกอบด้วยการวิเคราะห์เนื้อหาเพื่อหาองค์ประกอบ และความสัมพันธ์ขององค์ประกอบสร้างรูปแบบเชิงคณิตศาสตร์สำหรับใช้หาค่าดัชนีบ่งชี้ตามแนวคิดของ Johnstone(1981) และทำการทดสอบเทียบคุณวุฒิการศึกษาระดับปริญญาตรีของ สปป.ลาวกับไทยด้วยข้อมูลเชิงประจักษ์ ผลการวิจัยมีดังนี้ องค์ประกอบสำคัญที่นำมาใช้ในการพิจารณารับรองคุณวุฒิการศึกษาระดับปริญญาโทในเชิงระบบมี 6 ตัวคือ จำนวนปีการศึกษาของหลักสูตรก่อนเข้าเรียนปริญญาตรี (X(,1)) จำนวนปีการศึกษาของหลักสูตรปริญญาตรี (X(,2)) จำนวนหน่วยกิตของหลักสูตรปริญญาตรี (X(,3)) ชื่อเสียงของสถานศึกษาที่ให้คุณวุฒิ (X(,4)) จำนวนหน่วยกิตวิชาเอก (X(,5)) และชื่อเสียงของสาขาวิชาที่เรียนจบ (X(,6)), X(,1) และ X(,2) มีความสัมพันธ์กันในเชิงลบ (r=-0.3912) สำหรับองค์ประกอบอื่นๆ ไม่พบว่ามีข้อมูลที่จะหาค่าความสัมพันธ์ รูปแบบเชิงคณิตศาสตร์สำหรับใช้หาค่าดัชนีบ่งชี้ของการตัดสินคุณวุฒิระดับปริญญาตรีพบว่ามี 2 รูปแบบ คือ รูปแบบเชิงคณิตศาสตร์สำหรับใช้หาค่าดัชนีบ่งชี้ตามนิยามเชิงประยุกต์ หรือเชิงปฏิบัติ (pragmatic definition of an indicator),P=X(,1)+X(,2), และรูปแบบเชิงคณิตศาสตร์สำหรับใช้หาค่าดัชนีบ่งชี้ตามนิยามเชิงทฤษฎี(theoretical definition of an indicator), X=9.4 X(,1) + 8.4 X(,2) + 6.5X(,3) + 4.0 X(,4) + 10.0 X(,5) หรือ X=9.4 X(,1) + 8.4 X(,2) + 6.5 X(,3) +9.0 X(,6) โดยการนำไปใช้อยู่ภายใต้เงื่อนไขว่า คุณวุฒิที่จะนำมาพิจารณาต้องเป็นคุณวุฒิของสถานศึกษาที่ได้รับการรับรองมาตรฐานหรือประกันคุณภาพการศึกษาจากหน่วยงานที่มีหน้าที่ของประเทศที่สถานศึกษาตั้งอยู่ และอยู่ภายใต้สมมติฐานที่ว่าเกณฑ์มาตรฐานที่ใช้ในการรับรองมาตรฐาน หรือคุณภาพเหมือนหรือใกล้เคียงกัน สำหรับรูปแบบที่ 2 เกณฑ์มาตรฐานที่ใช้ในการจัดลำดับชื่อเสียงสถาบันการศึกษา หรือชื่อเสียงสาขาวิชาที่เรียนจบเหมือนกันหรือใกล้เคียงกันด้วย สำหรับประเทศไทย ค่าความแตกต่างอย่างสำคัญ (substantial difference) ที่ทำให้ไม่อาจให้การรับรองคุณวุฒิปริญญาตรีของต่างประเทศเท่ากับปริญญาตรีในสาขาวิชาเดียวกันหรือคล้ายกันของประเทศไทย คือ เมื่อค่า P น้อยกว่า 16, 17 หรือ 18 ปี หรือเมื่อ X น้อยกว่า 1,226.4 :1,429.8 หรือ 1,828.2 โดยมิได้นำ X(,4) มาพิจารณาเนื่องจากไม่มีข้อมูลหรือน้อยกว่า926.1 : 1,129.8 : หรือ 1,528.2 เมื่อไม่ได้นำ X(,6) มาพิจารณา เนื่องจากไม่มีข้อมูลสำหรับคุณวุฒิซึ่งเป็นหลักสูตร 4 ปี, 5 ปี หรืออย่างน้อย 6 ปี ตามลำดับ ผลการทดสอบเทียบคุณวุฒิปริญญาตรีของ สปป.ลาว กับประเทศไทย ปรากฎว่าได้ผลแตกต่างกันเล็กน้อย คือ เมื่อใช้รูปแบบแรก สาขาวิชาทันตแพทยศาสตร์ และเภสัชศาสตร์ ที่เทียบไม่ได้กับปริญญาตรีในสาขาเดียวกันของประเทศไทย แต่เมื่อใช้รูปแบบที่สองโดยนำองค์ประกอบเพียง 3 ตัวมาพิจารณาคือX(,1) X(,2) และ X(,3) เนื่องจาก สปป.ลาว ไม่มีการจำแนกหน่วยกิตวิชาเอก (X(,5)) ไว้ในหลักสูตร ทำให้ค่าความแตกต่างอย่างสำคัญ (substantial difference) ที่ทำให้ประเทศไทยไม่อาจให้การรับรองคุณวุฒิปริญญาตรีของ สปป.ลาว คือ X น้อยกว่า 926.4 : 1,129.8 หรือ1,528.2 สำหรับคุณวุฒิที่เป็นหลักสูตร 4 ปี, 5 ปี หรือ 6 ปี ตามลำดับ ปรากฎว่า คุณวุฒิทั้ง 39สาขาวิชา สปป.ลาว เทียบได้กับปริญญาตรีในสาขาวิชาเดียวกัน หรือใกล้เคียงกันของประเทศไทย