วิทยานิพนธ์ฉบับนี้มุ่งอธิบายวิถีชีวิตและบทบาททางประวัติศาสตร์ของชุมชนโปตุเกสในสมัยกรุงศรีอยุธยาระหว่างพ.ศ.2059-2310 เพื่อสะท้อนภาพชีวิตทางสังคม และบริบทต่างๆ ที่เกิดขึ้นแวดล้อมชุมชนแห่งนี้ โปรตุเกสเป็นชาวยุโรปชาติแรกที่เข้ามาสถาปนาความสัมพันธ์กับอาณาจักรกรุงศรีอยุธยาเมื่อ พ.ศ.2054 สัญญาทางพระราชไมตรีฉบับแรกใน พ.ศ.2059นอกจากจะทำให้เกิดการติดต่อทางการค้าแล้ว ยังทำให้ชาวโปรตุเกสเข้ามาตั้งถิ่นฐานในราชธานีแห่งนี้และส่งผลให้พวกเขากลายเป็นส่วนหนึ่งในประวัติศาสตร์สมัยอยุธยาจนถึง พ.ศ.2310หลักฐานประวัติศาสตร์ไทยแทบจะไม่กล่าวถึงชุมชนโปรตุเกสในเมืองพระนครศรีอยุธยา เอกสารไทยรู้จักชุมชนชาวโปรตุเกสในนามชาวฝรั่ง ชาวนรเทศ ชาวแขกประเทศ และชาวกะปิตันชุมชนโปรตุเกสเป็นชุมชนอิสระขนาดเล็กที่มีศักยภาพหลายด้านนอกดินแดนยึดครองของรัฐโปรตุเกสอินเดียซึ่งนอกจากจะอยู่ภายใต้การปกครองของสยามแล้ว ยังมีความผูกพันหลายด้านกับรัฐโปรตุเกสอินเดียอย่างเหนียวแน่นด้วย โดยหัวหน้าชุมชนได้รับการแต่งตั้งจากทางการรัฐโปรตุเกสอินเดียและองค์กรทางศาสนาหลายคณะในชุมชนได้รับพระราชูปถัมภ์จากกษัตริย์โปรตุเกสโดยตลอด ผู้วิจัยได้แบ่งวิวัฒนาการของชุมชนโปรตุเกสเป็น 3 ระยะคือ ระยะที่ 1 เป็นชุมชนพ่อค้าและทหารอาสาขนาดเล็ก มีประชากรประมาณ 2,000 คน (พ.ศ.2059-2112)ระยะที่ 2 เป็นชุมชนพ่อค้า ทหารรับจ้างโปรตุเกส และคนครึ่งชาติโปรตุเกส มีประชากรประมาณ 3,000 คนเศษ (พ.ศ.2112-2199) ระยะที่ 3 เป็นชุมชนเมชติซูเชื้อสายโปรตุเกสมีประชากรประมาณ 6,000 คนเศษ (พ.ศ.2199-2310) ผลการศึกษาชี้ชัดว่า วิถีชีวิตของชุมชนแห่งนี้มีภาษาศาสนา และวัฒนธรรมเป็นเครื่องบ่งบอกถึงความเป็นคนเชื้อสายชาวโปรตุเกส สมาชิกของชุมชนได้ทำงานรับใช้ราชสำนักหลายหน้าที่ นอกจากนี้พวกเขายังมีบทบาททางด้านการค้าทั้งภายในและภายนอก รวมทั้งบทบาทในการเผยแพร่ศาสนา วัฒนธรรมการกินอยู่ และศิลปวิทยาการในสยามการเข้ามาของชาวยุโรปชาติอื่นส่งผลกระทบต่อชุมชนโปรตุเกสเป็นอันมาก ความบาดหมางกับทางการสยามเป็นปัจจัยหนึ่งที่ส่งผลโดยรวมให้ทางการสยามไม่ไว้วางใจชาวตะวันตกการเป็นชุมชนชาวต่างชาติที่มีขนาดค่อนข้างใหญ่และมีรากฐานเป็นส่วนหนึ่งของระบบกำลังพลในสยามทำให้ต้องอดทนและดิ้นรน รวมทั้งปรับตัวเพื่อการอยู่รอดในสังคมสยาม