การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสภาพและปัญหาการจัดการศึกษาของโรงเรียนประถมศึกษาแบบพึ่งตนเอง สังกัดสำนักงานการประถมศึกษาจังหวัดแม่ฮ่องสอน ประชากรที่ใช้ในการวิจัยประกอบด้วย ผู้บริหารโรงเรียน ครูวิชาการโรงเรียนครูผู้สอน และนักเรียน รวมทั้งสิ้น 74 คน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยมีทั้งหมด 4 ชุด คือ แบบศึกษาเอกสาร แบบสัมภาษณ์แบบสำรวจ และแบบสังเกต วิเคราะห์ข้อมูลโดยการหาค่าร้อยละและการพรรณาในรูปของความเรียง ผลการวิจัยพบว่า 1) ในด้านการจัดระบบโครงสร้างของโรงเรียน โรงเรียนส่วนใหญ่จัดโครงสร้างทางการบริหารโรงเรียนในลักษณะของโรงเรียนขนาดใหญ่ ส่วนมากมีนักเรียนเพศชายเป็นชาวเขาเผ่ากะเหรี่ยง โรงเรียนทั้งหมดได้รับงบประมาณจากการจัดสรรจากหน่วยงานต้นสังกัด และมีปัญหาในด้านอาหารและเครื่องนุ่งห่มสำหรับนักเรียน 2) ในด้านนโยบายการจัดการศึกษาแบบพึ่งตนเอง โรงเรียนส่วนใหญ่รับนโยบายมาจากสำนักงานการประถมศึกษาจังหวัด โดยมีหลักการคือ มุ่งเปิดโอกาสให้เด็กในวัยเรียนทุกคนเข้ารับการศึกษาอย่างครบถ้วน โรงเรียนทั้งหมดจะมีปัญหาโดยขาดเอกสารที่เกี่ยวข้องให้ครูศึกษา 3) ในด้านการปรับและจัดทำหลักสูตรสำหรับโรงเรียนแบบพึ่งตนเอง โรงเรียนส่วนใหญ่ไม่ได้ดำเนินการปรับและจัดทำหลักสูตรสำหรับโรงเรียนแบบพึ่งตนเอง4) ในด้านการนำหลักสูตรไปใช้ โรงเรียนส่วนใหญ่จัดเตรียมบุคลากรโดยจัดครูเข้ารับการอบรมหรือสัมมนา ครูผู้สอนจัดกิจกรรมการเรียนการสอนโดยมุ่งเน้นการพัฒนาทักษะของนักเรียนในด้านการศึกษาหาความรู้ด้วยตนเอง สื่อการเรียนการสอนที่ใช้ส่วนใหญ่เป็นทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมในโรงเรียน วัดและประเมินผลโดยการทดสอบ และจัดกิจกรรมเสริมหลักสูตรประเภทกิจกรรมการทำสวนผัก และกิจกรรมการเลี้ยงสัตว์ 5) ในด้านบริการที่ทางโรงเรียนจัดให้สำหรับนักเรียน โรงเรียนทั้งหมดจัดบริการเกี่ยวกับสุขภาพอนามัยและบริการอาหารกลางวัน ส่วนโรงเรียนบางโรงจัดบริการตัดผมนักเรียน บริการห้องสมุดโรงเรียนและบริการความก้าวหน้าทางวิชาการ 6) ในด้านสภาพแวดล้อมทั่วไปของโรงเรียน โรงเรียนส่วนใหญ่ตั้งอยู่บนเขาและเชิงเขา มีสิ่งอำนวยความสะดวกและการหาเลี้ยงชีพประเภทบ้านพักนักเรียน ห้องน้ำนักเรียน สถานที่สำหรับปลูกพืชผักสวนครัวสถานที่สำหรับปลูกผลไม้ผล สถานที่สำหรับเลี้ยงสัตว์ และเครื่องมือการเกษตร 7) ในด้านการดำรงชีวิตประจำวันภายในโรงเรียน ครูผู้สอนส่วนใหญ่จัดระบบโครงสร้างการปกครองในบ้านพักออกเป็นฝ่ายต่างๆ เช่น จัดให้มีประธานบ้านพัก รองประธานบ้านพัก และสมาชิกบ้านพัก ซึ่งส่วนมากมีวิธีการวางแผนการปฏิบัติหน้าที่และความรับผิดชอบประจำวันโดยการจัดทำแผนงานเพื่อนำไปปฏิบัติล่วงหน้า