การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ดังนี้ 1) เพื่อวิเคราะห์พัฒนาการของนโยบายการกระจายอำนาจทางการศึกษาของไทย2) เพื่อวิเคราะห์ปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับนโยบายการกระจายอำนาจทางการศึกษา 3) เพื่อวิเคราะห์ทางเลือกในการพัฒนานโยบายการกระจายอำนาจทางการศึกษา ผู้วิจัยใช้การวิจัยเอกสารและการวิเคราะห์เชิงอุปนัยในการวิเคราะห์พัฒนาการของนโยบายและปัจจัยที่เกี่ยวข้องการวิเคราะห์ทางเลือกในการพัฒนานโยบายใช้การสัมภาษณ์ผู้เชี่ยวชาญเป็นแนวทางในการศึกษา ผลการวิจัยสรุปได้ดังนี้ 1. พัฒนาการของนโยบายการกระจายอำนาจทางการศึกษาพบว่า การดำเนินนโยบายการกระจายอำนาจทางการศึกษาปรากฎเป็นรูปธรรมเป็นครั้งแรกเมื่อมีการประกาศจัดตั้งโรงเรียนมูลศึกษาในปี พ.ศ.2435 ในระยะแรก (พ.ศ.2435-2474) เป็นการกระจายอำนาจทางการศึกษาในรูปแบบการให้อำนาจ ต่อมาจึงมีการกระจายอำนาจทางการศึกษาในรูปแบบการมอบอำนาจควบคู่กันไป ต่อมาในระยะที่ 2 (พ.ศ.2475-2499) และระยะที่ 3 (พ.ศ.2500-2516)การกระจายอำนาจทางการศึกษาปรากฎในรูปแบบผสมผสานระหว่างการมอบอำนาจและการแบ่งอำนาจในระยะปัจจุบัน (พ.ศ.2517-2538)นโยบายการกระจายอำนาจทางการศึกษายังคงรูปแบบการมอบอำนาจและการแบ่งอำนาจอยู่ในขณะที่มีกระแสการเรียกร้องนโยบายการกระจายอำนาจทางการศึกษาในรูปแบบการให้อำนาจ ดังจะเห็นได้จากการนำเสนอร่างพระราชบัญญัติ การกระจายอำนาจการจัดการและการบริหารการศึกษาของกระทรวงศึกษาธิการ แต่ไม่ได้รับการอนุมัติจากที่ประชุมคณะรัฐมนตรี 2. ปัจจัยทางการเมืองที่เข้ามาเกี่ยวข้องกับการพัฒนานโยบายการกระจายอำนาจทางการศึกษา พบว่า ในระยะแรกของการปกครองในระบอบประชาธิปไตย โครงสร้างส่วนบนโดยเฉพาะระบบราชการมีบทบาทเป็นอย่างมากโดยมีการพัฒนานโยบายการกระจายอำนาจทางการศึกษาในลักษณะการแบ่งอำนาจและการมอบอำนาจ ระยะต่อมากลุ่มการเมืองมีความเข้มแข็งมากขึ้นและเข้ามามีบทบาทในการพัฒนานโยบายในชั้นการก่อตัวของนโยบาย กับมีข้อสังเกตว่า ประชาชนในท้องถิ่นซึ่งเป็นโครงสร้างทางการเมืองระดับพื้นฐาน กลับไม่มีบทบาทโดยตรงต่อกระบวนการพัฒนานโยบายการกระจายอำนาจทางการศึกษา 3. ทางเลือกของการพัฒนานโยบายการกระจายอำนาจทางการศึกษา พบว่า ผู้เชี่ยวชาญเสนอให้การกระจายอำนาจทางการศึกษาเป็นไปในรูปแบบการผสมผสานระหว่างการให้อำนาจกับการแบ่งอำนาจรวมทั้งเสนอให้มีแนวทางในการพัฒนาความพร้อมของประชาชนข้าราชการ และนักการเมือง ในด้านความรู้ ความเข้าใจ และการเข้ามามีส่วนร่วมในการปกครองตนเองและการกระจายอำนาจ