การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์ต้นทุนและเปรียบเทียบต้นทุนในการจัดการศึกษาตามเกณฑ์มาตรฐานและตามที่เกิดขึ้นจริง รวมทั้งวิเคราะห์ทางเลือกในการลดต้นทุนในการจัดการศึกษาของโรงเรียนอาชีวศึกษาเอกชนในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ กลุ่มตัวอย่างคือโรงเรียนอาชีวศึกษาเอกชน จำนวน9 โรงเรียน จำแนกเป็นโรงเรียนที่เปิดสอนประเภทวิชาพณิชยกรรมหรือบริหารธุรกิจ 4 โรงเรียน เปิดสอนช่างอุตสาหกรรม 2 โรงเรียนและเปิดสอนบริหารธุรกิจและช่างอุตสาหกรรม 3 โรงเรียนเครื่องมือที่ใช้ในการเก็บรวบรวมข้อมูลคือแบบสอบถาม และแบบสัมภาษณ์ วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และ Mann-Whitney U-test ในการเปรียบเทียบต้นทุนตามเกณฑ์มาตรฐานและที่เกิดขึ้นจริง ผลการวิจัยพบว่าต้นทุนเฉลี่ยต่อคนตลอดหลักสูตร ปวช.และ ปวส. ตามเกณฑ์มาตรฐานสำหรับโรงเรียนที่เปิดสอนประเภทวิชาพณิชยกรรมหรือบริหารธุรกิจ กลุ่มโรงเรียนที่เปิดสอนประเภทวิชาช่างอุตสาหกรรม และกลุ่มโรงเรียนที่เปิดสอนประเภทวิชาบริหารธุรกิจและช่างอุตสาหกรรม เท่ากับ 56,800 บาท148,600 บาท และ 82,350 บาท ตามลำดับ ต้นทุนเฉลี่ยต่อคนตลอดหลักสูตรตามที่เกิดขึ้นจริงสำหรับกลุ่มโรงเรียนที่เปิดสอนประเภทวิชาพณิชยกรรมหรือบริหารธุรกิจ กลุ่มโรงเรียนที่เปิดสอนประเภทวิชาช่างอุตสาหกรรม และกลุ่มโรงเรียนที่เปิดสอนประเภทวิชาบริหารธุรกิจและช่างอุตสาหกรรม เท่ากับ 32,750 บาท26,100 บาท และ 45,750 บาท ตามลำดับ เมื่อวิเคราะห์รายละเอียดแล้วพบว่าต้นทุนดำเนินการสูงกว่าต้นทุนลงทุนทุกกลุ่มโรงเรียน ทั้งต้นทุนตามเกณฑ์มาตรฐานและต้นทุนที่เกิดขึ้นจริงและเมื่อเปรียบเทียบต้นทุนตามเกณฑ์มาตรฐานกับต้นทุนที่เกิดขึ้นจริงพบว่า ต้นทุนตามเกณฑ์มาตรฐานสูงกว่าต้นทุนที่เกิดขึ้นจริงในโรงเรียนทุกกลุ่ม ส่วนทางเลือกในการลดต้นทุนคือการเปิดสอนหลักสูตรที่สามารถใช้ทรัพยากรทางการศึกษาร่วมกันและการเปิดสอนสองรอบ