การพัฒนาการชลประทาน อดีต ปัจจุบัน และอนาคต กรณีศึกษาโครงการรังสิต เป็นการศึกษาแนวความคิด นโยบายการพัฒนาการชลประทาน และศึกษาวิวัฒนาการ รูปแบบและการดำเนินงานของระบบแหล่งน้ำและระบบชลประทาน โดยมีเงื่อนไขทางด้านกายภาพ สิ่งแวดล้อม เทคนิควิศวกรรม เศรษฐกิจและสังคมในแต่ละช่วงเวลาเป็นตัวกำหนด รวมทั้งวิเคราะห์ผลที่เกิดขึ้นจากการปฎิบัติงาน การจัดการระบบแหล่งน้ำและระบบชลประทาน ตั้งแต่เริ่มขุดคลองรังสิตประยูรศักดิ์เป็นต้นมา ตลอดจนศึกษา วิเคราะห์แนวโน้มการพัฒนาการชลประทานในอนาคต เพื่อหาแนวทางแก้ไขปรับปรุงรวมทั้งข้อเสนอแนะที่เป็นประโยชน์ในด้านการวางแผนและปรับปรุงงานชลประทาน การศึกษาใช้การวิจัยเชิงประวัติศาสตร์ในการค้นคว้าข้อมูลหลักฐาน จากเอกสาร หนังสือ รูปภาพที่มีการบันทึกไว้และการสำรวจในบริเวณพื้นที่โครงการรังสิตตามสภาพปัจจุบันเพื่อดำเนินการวิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างข้อมูลด้านต่าง ๆตามลำดับช่วงเวลา โดยใช้หลักการและทฤษฏีการวิเคราะห์ระบบ(System Analysis Approach) และการวิจัยเชิงคุณภาพ(Qualitative Research) ผลการศึกษาแสดงให้เห็นความสำคัญของพื้นที่โครงการรังสิตที่ได้รับการพัฒนาอย่างต่อเนื่องโดยนำเทคนิคการชลประทานที่ก้าวหน้ามาใช้ก่อนพื้นที่อื่น ๆ ในประเทศไทย ในระยะแรกเป็นการชลประทานแบบรับน้ำนอง (Inundation Irrigation)ซึ่งมีอาคารควบคุมน้ำไม่ซับซ้อนนัก ต่อมาพัฒนาเป็นการชลประทานแบบอาศัยแรงโน้มถ่วง (Gravity Irrigation) ในพื้นที่ตอนบนของโครงการ ในที่สุดได้นำระบบการชลประทานแบบสูบน้ำ(Pumping Irrigation) มาใช้ควบคุมน้ำที่เกินความต้องการและส่งน้ำเพื่อการชลประทานด้วยจากสภาพการใช้ที่ดินในปัจจุบันพื้นที่บางส่วนพัฒนาไปเป็นที่อยู่อาศัย โรงงานอุตสาหกรรม พาณิชยกรรม และสถานศึกษา แต่พื้นที่เพื่อการเกษตรกรรมยังมีความสำคัญที่สุด ประกอบกับมีโครงการพัฒนาแหล่งน้ำ/ชลประทานที่กำลังก่อสร้างและจะก่อสร้างขึ้นใหม่ในพื้นที่ลุ่มน้ำเจ้าพระยาตอนบนและลุ่มน้ำข้างเคียงที่สามารถส่งน้ำสนับสนุนพื้นที่บริเวณนี้ ในอนาคตจึงต้องมีการศึกษาการจัดการน้ำระหว่างโครงการเดิมกับโครงการที่เกิดขึ้นใหม่ให้เหมาะสม โดยจะต้องพิจารณาการพัฒนาและแก้ปัญหาที่ผ่านมาด้วยรวมทั้งควรมีการกำหนดนโยบายการใช้และจัดการน้ำที่ชัดเจนและมีหน่วยงานที่รับผิดชอบโดยตรงสำหรับพื้นที่บริเวณนี้ทั้งในด้านการส่งน้ำเพื่อการชลประทาน การบรรเทาอุทกภัยและการจัดการน้ำเสีย นอกจากนั้นในกรณีจะรื้อฟื้นและปรับปรุงระบบคลองรังสิตฯ เพื่อการคมนาคมจะต้องปรับปรุงอาคารควบคุมน้ำกลางคลองให้สามารถตอบสนองความต้องการทั้งในด้านการส่งน้ำและคมนาคมได้พร้อมกัน