วิทยานิพนธ์ฉบับนี้ มุ่งศึกษาถึงลักษณะของความสัมพันธ์ระหว่างประเทศไทยกับประเทศญี่ปุ่นในช่วง พ.ศ. 2491-2530 ว่าเป็นไปในลักษณะใดมีอะไรเป็นปัจจัยในการกำหนดนโยบายความสัมพันธ์ของทั้งสองประเทศรวมทั้งผลซึ่งเกิดจากการดำเนินความสัมพันธ์ระหว่างกันด้วย ผลของการศึกษาพบว่า ความสัมพันธ์ระหว่างไทยกับญี่ปุ่นในช่วง พ.ศ. 2491 - 2530 เป็นความสัมพันธ์ที่ไม่เท่าเทียมกัน ในลักษณะที่ไทยต้องพึ่งพิงความช่วยเหลือจากญี่ปุ่นตลอดมา ทั้งนี้เพราะแนวทางการพัฒนาประเทศของไทยส่วนหนึ่งผูกพันอยู่กับการรับความช่วยเหลือจากต่างชาติจึงเป็นสาเหตุให้ญี่ปุ่นเจ้ามามีบทบาทอย่างมากในเศรษฐกิจของไทยและมีฐานะเป็นประเทศผู้ให้ความช่วยเหลือที่สำคัญอีกด้วย การที่ญี่ปุ่นดำเนินนโยบายให้ความช่วยเหลือนี้ก็เพื่อผลประโยชน์ของตนเองเป็นหลักโดยเฉพาะอย่างยิ่งผลประโยชน์ทางด้านเศรษฐกิจและการสร้างภาพพจน์ที่ดีการให้ความช่วยเหลือของญี่ปุ่นจะเพิ่มมากขึ้นนับตั้งแต่เกิดเหตุการณ์ต่อต้านสินค้าญี่ปุ่นในช่วง พ.ศ. 2515 - 2517 ทั้งนี้เพื่อเป็นการลดกระแสการต่อต้านและความไม่พอใจของไทยและชาติต่าง ๆ ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้การรับความช่วยเหลือจากญี่ปุ่นเป็นจำนวนมากนี้ก่อให้เกิดการครอบงำทางเศรษฐกิจและการขาดดุลการค้าตามมา ทั้งนี้เพราะการให้ความช่วยเหลือของญี่ปุ่นนั้นประกอบด้วยเงื่อนไขและข้อผูกมัดต่าง ๆการดำเนินความสัมพันธ์ในลักษณะที่ญี่ปุ่นเป็นผู้ให้และไทยเป็นผู้รับนี้ยังส่งผลกระทบต่อการรับวัฒนธรรมทางด้านต่าง ๆ ของญี่ปุ่นตามมาอีกด้วย