การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ เปรียบเทียบความเข้าใจในการอ่านบทอ่าน 5 ประเภท ของนักเรียนที่เรียนโดยการทำแผนผังสรุปโยงเรื่องที่อ่านและเรียนโดยการเขียนเรื่องจากบทอ่านตัวอย่างประชากรเป็นนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 4 โรงเรียนวัดดอกไม้ จำนวน 50 คน ได้มาโดยวิธีการสุ่มตัวอย่างแบบเจาะจง กลุ่มทดลองที่ 1 เรียนโดยการทำแผนผังสรุปโยงเรื่องที่อ่านกลุ่มทดลองที่ 2 เรียนโดยการเขียนเรื่องจากบทอ่าน เก็บรวบรวมข้อมูลโดยการทดสอบความเข้าใจในการอ่านภาษาไทยหลังการทดลอง วิเคราะห์ข้อมูลด้วยวิธีการทดสอบค่าที (t-test) ผลการวิจัยปรากฏดังนี้ 1. นักเรียนที่เรียนโดยการทำแผนผังสรุปโยงเรื่องที่อ่าน มีความเข้า ใจในการอ่านบทอ่านและประเภทบรรยายสูงกว่านักเรียนโดยการเขียน เรื่องจากบทอ่าน อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 2. นักเรียนกลุ่มที่เรียนโดยการทำแผนผังสรุปโยงเรื่องที่อ่าน มีความเข้าใจในการอ่านบทอ่านประเภทลำดับสูงกว่านักเรียนที่เรียนโดยการ เขียนเรื่องจากบทอ่าน อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 3. นักเรียนกลุ่มที่เรียนโดยการทำแผนผังสรุปโยงเรื่องที่อ่าน มีความเข้าใจในการอ่านบทอ่านประเภทเปรียบเทียบสูงกว่านักเรียนโดยการ เขียนเรื่องจากบทอ่าน อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 4. นักเรียนกลุ่มที่เรียนโดยการทำแผนผังสรุปโยงเรื่องที่อ่าน มีความเข้าในในการอ่านบทอ่านประเภทเหตุ-ผลสูงกว่านักเรียนที่เรียนโดย การเขียนเรื่องจากบทอ่าน อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 5. นักเรียนกลุ่มที่เรียนโดยการทำแผนผังสรุปโยงเรื่องที่อ่าน มีความเข้าใจในการอ่านบทอ่านประเภทปัญหาและข้อแก้ไข สูงกว่านักเรียนที่เรียนโดยการเขียนเรื่องจากบทอ่าน อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05