เป็นที่ยอมรับกันโดยทั่วไปว่าในการดำเนินคดีอาญานั้นผู้ต้องการประจำเลยต้องมีโอกาสใช้สิทธิ์ในการต่อสู้คดีอย่างเต็มที่ ในกรณีที่ผู้ต้องการหรือจำเลยเป็นคนหนูหนวกโอกาสในการใช้สิทธิ์ข้างต้นย่อมถูกจำกัดลงเพราะเหตุที่เกี่ยวกับความบกพร่องทางร่างกาย เนื่องจากกระบวนพิจารณาคดีความนั้นมีทั้งปัญหาข้อกฎหมายและข้อเท็จจริงที่สลับซับซ้อน คนหูหนวกย่อมต้องการล่ามภาษามือเพื่อช่วยให้ตนรับรู้เพราะเข้าใจกระบวนการพิจารณาได้อย่างถ่องแท้ ผู้เขียนวิทยานิพนธ์ได้ทำการศึกษาถึงการดำเนินคดีอาญากับผู้ต้องหาและจำเลยที่หูหนวกในประเทศไทยพบว่าบทบัญญัติเรื่องการดำเนินคดีอาญาในประเทศไทยยังขาดหลักประกันสิทธิขั้นพื้นฐานสำหรับคนหูหนวกเป็นผู้ต้องหาหรือจำเลย จากการศึกษาเปรียบเทียบกฎหมายของประเทศสหรัฐอเมริกาในเรื่องนี้พบว่าได้มีการแก้ไขบทบัญญัติทั้งในระดับมลรัฐและสหรัฐไว้แล้ว เพื่อให้คนหูหนวกสามารถใช้สิทธิในการต่อสู้คดีได้อย่างเต็มที่ รูปแบบของการแก้ไขบัญญัติกฎหมายข้างต้น อาจนำมาใช้ประโยชน์ในการปรับปรุงแก้ไขกฎหมายไทยที่อาจมีขึ้นในเวลาต่อไปได้ ท้ายสุดผู้เขียนจึงได้สรุปเสนอแนะแนวทางต่างๆ ที่เห็นว่าเหมาะสมในการปรับปรุงกฎหมายเกี่ยวกับกระบวนการยุติธรรมทางอาญาสำหรับคนหูหนวกในเวลาต่อไป