วิทยานิพนธ์ (วท.ม.) -- จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2551

ศึกษาการเปลี่ยนแปลงของเนื้อเยื่อเหงือก ตับ ไต ในปลากระดี่หม้อและปลาตะเพียน และปริมาณตกค้างของสารกลุ่มออร์กาโนคลอรีน ในพื้นที่เกษตรกรรมคลอง 7 จังหวัดปทุมธานี และศึกษาความเป็นพิษกึ่งเรื้อรังของสารเอนโดซัลแฟนความเข้มข้น 0.1 0.2 0.5 และ 0.8 ppb เป็นระยะเวลา 1 เดือนต่อเนื้อเยื่อเหงือก ตับและไตของปลากระดี่หม้อและปลาตะเพียนในห้องปฏิบัติการ เก็บตัวอย่างน้ำและปลาทั้ง 2 ชนิดตั้งแต่เดือน เมษายน กรกฎาคม ตุลาคม พ.ศ. 2550 และเดือนมกราคม พ.ศ. 2551 ซึ่งเป็นตัวแทนของฤดูแล้งและฤดูฝน ศึกษาเนื้อเยื่อจากสไลด์ถาวร และวิเคราะห์ปริมาณการตกค้างของสารกลุ่มออร์กาโนคลอรีน 17 ชนิดในน้ำ ปลากระดี่หม้อและปลาตะเพียนโดยวิธีแก๊สโครมาโตกราฟ การศึกษาพยาธิสภาพของเนื้อเยื่อเหงือก ตับและไตของปลาทั้ง 2 ชนิด ในคลอง 7 พบการเปลี่ยนแปลงที่คล้ายคลึงกัน มีการเพิ่มจำนวนเซลล์เยื่อบุผิวของกิ่งเหงือก ทำให้เกิดการเชื่อมกันของซี่เหงือก เซลล์เยื่อบุผิวของซี่เหงือกแยกตัวหลุดลอก พบการคั่งของเซลล์เม็ดเลือดแดงในไซนูซอยด์ และพบการบวมพองของกิ่งเหงือก เนื้อเยื่อตับพบการสะสมของแวคิวโอลและไฮยาลินแกรนูลในเซลล์ตับเกิดการคั่งของเลือดในไซนูซอยด์และหลอดเลือด เซลล์ตับตายเป็นหย่อมๆและกระจายทั่วไป และมีการแทรกซึมของเซลล์เม็ดเลือดขาว เนื้อเยื่อไตพบการหดตัวของโกลเมอรูลัสและมีเม็ดเลือดแดงอัดแน่น เซลล์ท่อไตมีช่องว่างภายในและพบการตายของเซลล์ปลากลุ่มทดลองที่ได้รับสารเอนโดซัลแฟนที่ความเข้มข้นสูง 0.5 และ 0.8 ppb พบการเปลี่ยนแปลงของเนื้อเยื่อเช่นเดียวกันกับปลาจากคลอง 7 สรุปได้ว่าน้ำที่ปนเปื้อนสารในพื้นที่เกษตรกรรมคลอง 7 ทำให้เกิดพยาธิสภาพของเนื้อเยื่อปลา โดยปลากระดี่หม้อมีการเปลี่ยนแปลงทางพยาธิสภาพมากกว่าปลาตะเพียน จากการวิเคราะห์ทางเคมีพบเอนโดซัลแฟนและอนุพันธุ์ของเอนโดซัลแฟน ตกค้างในน้ำ 0.004 - 0.021 ppb ซึ่งมีค่าน้อยมากเมื่อเปรียบเทียบกับการศึกษาก่อนหน้านี้ แสดงถึงปริมาณการใช้ที่ลดลงอันเนื่องมาจากการประกาศห้ามใช้สารชนิดนี้ตั้งแต่พ.ศ. 2547 โดยมีปริมาณสารพิษตกค้างในระดับไม่เกินความเข้มข้นสูงสุดของสารเอนโดซัลแฟนที่สามารถมีในแหล่งน้ำโดยไม่เกิดอันตรายแก่สัตว์น้ำตามมาตรฐานของ U.S.EPA (1994) คือ 0.22 ppb พบการตกค้างของสารออร์กาโนคลอรีนหลายชนิดในตัวอย่างปลาซึ่งมีปริมาณสะสมมากกว่าที่พบในตัวอย่างน้ำ 100 เท่า และพบปริมาณที่ตกค้างทั้งในตัวอย่างน้ำและปลามากน้อยขึ้นกับฤดูกาลในการทำเกษตรกรรม