วิทยานิพนธ์ (วท.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2527

ยาฆ่าแมลงที่นำมาใช้ศึกษาความเป็นพิษต่อยุงก้นปล่องพาหะสำคัญนำไข้มาเลเรียในประเทศไทย 3 สายพันธุ์ คือ Anopheles ( Cellia ) dirus สายพันธุ์ SEAD, AN. (Cel. ) dirus สายพันธุ์ Lampang และ An. ( Cel. ) minimus สายพันธุ์ Saraburi มี 3 กลุ่ม คือ ไพรีทรอยด์ คาร์บาเนต และ ออร์กาโนฟอสเฟต เลือกชนิดที่คาดว่าจะใช้ป็นยาฆ่าแมลงทดแทนมาศึกษากลุ่มละ 2 ชนิด รวมทั้งหมด 6 ชนิด ได้แก่ permethrin, bioresmethrin, propoxur, bendiocarb, malathion และ fenitrothion ความเข้มข้น 0.05 , 0.075, 0.02 , 0.05 , 0.5 และ 0.15% เรียงตามลำดับ ผลการศึกษาพบว่ายาฆ่าแมลง propoxur มีความเป็นพิษต่อยุงที่ทดสอบมากที่สุด แต่ malathion มีความเป็นพิษต่ำสุด เมื่อเปรียบเทียบความไวต่อยาฆ่าแมลงชนิดต่าง ๆ ของยุงเพศเมียที่ไม่ได้กินเลือดอายุ 1 วัน พบว่ายุงที่มีความไวต่อยาฆ่าแมลง bioresmethrin และ malathion มากที่สุด คือ An. ( Cel.) dirus สายพันธุ์ SEAD ส่วนยุงที่มีความไวต่อยาฆ่าแมลง permethrin, propoxur, bendiocarb และ fenitrothion มากที่สุด AN. ( Cel.) minimus สายพันธุ์ Saraburi ยุงที่เลี้ยงไว้ถือว่าเป็ยสายพันธุ์จากห้องปฏิบัติการคือ An. ( Cel.) dirus สายพันธุ์ SEAD มีความไวต่อยาฆ่าแมลงที่ใช้ทดสอบสูงกว่ายุงสายพันธุ์จากท้องที่คือ AN. (Cel. ) dirus สายพันธุ์ Lampang และเมื่อเปรียบเทียบระหว่างยุงที่มีเพศต่างกันพบว่า ยุงเพศผู้มีความไวต่อพิษยาฆ่าแมลงสูงกว่าเพศเมีย (P> 0.05) ยกเว้นยุง AN. ( Cel.) minimus เพศเมียมีความไวต่อ malathion สูงกว่าเพศผู้ (P > 0.05 ) เมื่อศึกษาเปรียบเทียบอัตราการตายของยุงก้นปล่อง An. ( Cel.) dirus สายพันธุ์ SEAD ที่ได้กินเลือดกับไม่ได้กินเลือดพบว่า ยุงที่ไม่ได้กินเลือดทั้งอายุ 3 วัน และ 5 วัน เมื่อได้รับยาฆ่าแมลง permethrin, bendiocarb และ fenitrothion มีอัตราการตายสูงกว่ายุงที่ได้กินเลือดที่มีอายุเท่ากัน (P > 0.05) แต่ถ้าเปรียบเทียบระหว่างยุงที่ได้กินเลือดเหมือนกันแต่อายุต่างกัน ( 3 วัน และ 5 วัน ) จะไม่มีความแตกต่างกัน ( P < 0.05 ) ยกเว้นความเป็นพิษของ fenitrothion ที่ระยะเวลานาน 60 นาที ทำให้อัตราการตายของยุงอายุ 5 วัน สูงกว่ายุงอายุ 3 วัน ( P > 0.05 ) เมื่อเปรียบเทียบอัตราการตายของยุงอายุ 3 วัน และ 5 วัน ที่ต่างก็ไม่ได้กินเลือด พบว่าจะมีความแตกต่างกันอย่างเด่นชัดเมื่อได้รับยาฆ่าแมลง fenitrothion โดยยุงอายุ 5 วัน มีอัตราการตายสูงกว่ายุงอายุ 3 วัน ผลการศึกษาครั้งนี้ชี้ให้เห็นว่ายุงทั้ง 3 สายพันธุ์ มีความไวต่อยาฆ่าแมลงที่ทดสอบทั้ง 6 ชนิดสูงอาจนำมาใช้เป็นยาฆ่าแมลงทดแทนดีดีทีในอนาคต แต่การจะนำไปใช้ในภาคสนามควรจะมีการศึกษารายละเอียดของตัวยาแต่ละชนิดต่อไป