วิทยานิพนธ์ (อ.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2554

วิทยานิพนธ์นี้มุ่งศึกษาประเพณีเทศน์กาเผือกในชุมชนไทยยวน อำเภอเสาไห้ จังหวัดสระบุรี โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการสืบทอดประเพณีเทศน์กาเผือกในชุมชนไทยยวน อำเภอ เสาไห้ จังหวัดสระบุรี รวบรวมและปริวรรตวรรณกรรมใบลานเรื่องกาเผือกในชุมชนไทยยวน อำเภอเสาไห้ จังหวัดสระบุรี ตลอดจนศึกษาบทบาทของประเพณีเทศน์กาเผือกในชุมชนแห่งนี้ ผลการศึกษาพบว่า ประเพณีเทศน์กาเผือกในชุมชนไทยยวน อำเภอเสาไห้ จังหวัดสระบุรี เป็นประเพณีที่ยังปฏิบัติกันอยู่ในตอนค่ำของวันขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือน ๑๒ ในประเพณีนี้พระสงฆ์จะเทศน์เรื่องกาเผือกและชาวบ้านจะจุดประทีปตีนกาบูชาแม่กาเผือกผู้เป็นมารดาของพระพุทธเจ้าทั้งห้าพระองค์ตามเรื่องกาเผือกในคัมภีร์เทศน์ ปัจจุบันผู้สูงอายุ ๖๐ ปีขึ้นไปยังรู้จักเรื่องกาเผือกและยังปฏิบัติพิธีกรรมนี้อยู่ ขณะที่พระสงฆ์ผู้เทศน์กาเผือกที่สามารถอ่าน “หนังสือยวน” หรืออักษรธรรมล้านนาได้และสามารถเทศน์กาเผือกด้วยทำนองธรรมวัตรแบบยวนได้ คือ พระเจริญ ธมฺมวุฑฺโฒ เพียงรูปเดียว ผู้วิจัยได้รวบรวมใบลานเรื่องกาเผือกตามวัดต่างๆ ในชุมชนไทยยวน อำเภอเสาไห้ จังหวัดสระบุรี รวม ๖ ฉบับ และได้นำใบลานฉบับที่พระสงฆ์เทศน์ในปัจจุบัน คือ ฉบับ “พระยากาเผือก” (กาเผือกฉบับวัดโพธิ์ ๓) จารโดยพระเจริญ ธมฺมวุฑฺโฒ มาปริวรรตจากอักษรธรรมล้านนาเป็นอักษรไทย เพื่อนำมาตรวจสอบกับฉบับ “พระยากาเผือก” (กาเผือกฉบับวัดโพธิ์ ๑) พบว่าฉบับที่พระสงฆ์ใช้เทศน์ในปัจจุบันคัดลอกและตัดความมาจากฉบับ “พระยากาเผือก” (กาเผือกฉบับวัดโพธิ์ ๑) เพื่อให้สั้นลง สอดคล้องกับการเทศน์ที่รวบรัดให้เร็วขึ้น ประเพณีเทศน์กาเผือกในชุนไทยยวนเคยมีบทบาทในการสืบทอดความเชื่อเรื่องแม่กาเผือกเป็นมารดาของพระพุทธเจ้าทั้งห้าพระองค์ และสืบทอดวรรณกรรมเรื่องกาเผือก ขณะเดียวกันก็มีบทบาทในการเสริมกำลังใจแก่ชุมชน ปัจจุบันบทบาทดังกล่าวลดลงเนื่องจากความนิยมประเพณีลอยกระทงแบบภาคกลางและการส่งเสริมการท่องเที่ยวแบบตลาดน้ำ