วิทยานิพนธ์ (ค.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2550

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาและเปรียบเทียบประสิทธิผลของโรงเรียนวิถีพุทธตามภูมิภาคและขนาดของโรงเรียนที่ต่างกัน เพื่อวิเคราะห์ปัจจัยที่ส่งผลต่อประสิทธิผลของโรงเรียนวิถีพุทธ และเพื่อนำเสนอแนวทางการพัฒนาประสิทธิผลของโรงเรียนวิถีพุทธที่มีประสิทธิผลต่างกัน กลุ่มตัวอย่างที่ใช้ในการวิจัย คือ สถานศึกษาที่เข้าร่วมในโครงการโรงเรียนวิถีพุทธของกระทรวงศึกษาธิการ จำนวน 314 โรงเรียน ได้มาโดยวิธีการสุ่มแบบสองขั้นตอน การเก็บรวบรวมข้อมูลแบ่งเป็น 2 ขั้นตอนคือ 1) เก็บข้อมูลเชิงปริมาณโดยใช้แบบสอบถาม วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติบรรยาย การวิเคราะห์ความแปรปรวนตัวแปรพหุนาม และการวิเคราะห์อิทธิพลด้วยโปรแกรมสิสเรล 2) เก็บข้อมูลเชิงคุณภาพจากกรณีศึกษา 2 โรงเรียน โดยการศึกษาเอกสาร การสังเกต และการสัมภาษณ์ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา ในการวิจัยมีโมเดลแข่งขัน 2 แบบ ซึ่งผลการเปรียบเทียบพบว่าโมเดล ข มีความสอดคล้องมากกว่าโมเดล ก จึงสรุปผลการวิจัยตามโมเดล ข ดังนี้ 1. ระดับประสิทธิผลของโรงเรียนวิถีพุทธในภาพรวมอยู่ในระดับมาก เมื่อพิจารณารายด้าน พบว่า ประสิทธิผลด้านคุณลักษณะอันพึงประสงค์ของผู้เรียนตามหลักภาวนา 4 และประสิทธิผลด้านผลกระทบที่มีต่อบ้าน วัดและโรงเรียน อยู่ในระดับมาก เมื่อเปรียบเทียบระดับประสิทธิผลของโรงเรียนวิถีพุทธระหว่างภูมิภาคและขนาดโรงเรียน พบว่า ระดับประสิทธิผลของโรงเรียนวิถีพุทธตามภูมิภาคและขนาดของโรงเรียนที่ต่างกัน มีค่าเฉลี่ยไม่แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .01 2. โมเดลเชิงสาเหตุของประสิทธิผลของโรงเรียนวิถีพุทธมีความสอดคล้องกับข้อมูลเชิงประจักษ์ โดยมีค่าสถิติ X²=19.478, df=41, p=0.998, GFI=0.991, AGFI=0.977 และ RMR=0.00426 โมเดลสามารถอธิบายความแปรปรวนของตัวแปรประสิทธิผลของโรงเรียนวิถีพุทธ ได้ร้อยละ 85 3. ผลการสังเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณและเชิงคุณภาพ พบว่า ปัจจัยที่ส่งผลต่อประสิทธิผลของโรงเรียนวิถีพุทธ ได้แก่ 1) ปัจจัยด้ายกายภาพของสถานศึกษา ประกอบด้วย สภาพแวดล้อม ความเพียงพอของสื่อ/วัสดุ 2) ปัจจัยด้านการบริหารจัดการ ประกอบด้วย ภาวะผู้นำของผู้บริหาร ระบบการบริหารงาน การนิเทศติดตาม วัฒนธรรมองค์การ 3) ปัจจัยด้านบุคลากร ประกอบด้วย ความรู้ความสามารถในการสอนและจัดกิจกรรม ขวัญและแรงจูงใจ ขวัญและแรงใจของบุคลากรความสัมพันธ์ระหว่างบุคลกร 4) ปัจจัยภายนอก ประกอบด้วย ความร่วมมือสนับสนุนของชุมชน 4. แนวทางการพัฒนาของโรงเรียนวิถีพุทธที่มีประสิทธิผลอยู่ในระดับสูง มีการพัฒนาในทุกด้านอย่างชัดเจน ผู้บริหารให้การสนับสนุน และทุกฝ่ายให้ความร่วมมืออย่างเต็มที่ แต่โรงเรียนวิถีพุทธที่มีประสิทธิผลอยู่ในระดับต่ำ พบว่ามีข้อจำกัดบางประการ โครงการไม่ได้รับการสนับสนุนจากผู้บริหาร และบุคลากรไม่มีส่วนร่วมทุกคน ด้านที่ยังไม่มีการพัฒนา ได้แก่ ด้านภาวะผู้นำของผู้บริหาร วัฒนธรรมองค์การ และขวัญและแรงจูงใจของบุคลากร