วิทยานิพนธ์ (อ.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2529

วิทยานิพนธ์นี้เป็นเชิงศึกษาวิเคราะห์เรื่องราชาธิราชฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน) โดยมีจุดมุ่งหมายที่จะศึกษาเปรียบเทียบฉบับตัวเขียนกับฉบับตัวพิมพ์ในด้านความเป็นมาลักษณะของเรื่อง และกลวิธีการแปรเปลี่ยนลักษณะของเรื่องจากฉบับตัวเขียนสู่ฉบับตัวพิมพ์ ตลอดจนประเมินคุณค่าของเอกสารทั้งสองฉบับ การวิจัยสรุปผลได้ว่า เจ้าพระยาพระคลัง (หน) ได้แปลและเรียบเรียงเรื่องราชาธิราชฉบับตัวเขียนจากเอกสารทางประวัติศาสตร์มอญอย่างน้อย 2 ฉบับ คือ Razadarit Ayedawpon และนิทานธรรมเจดีย์กถา ซึ่งกล่าวถึงเหตุการณ์ในช่วงพุทธศตวรรษที่ 19-21 เรื่องราชาธิราชฉบับตัวเขียนนี้มีลักษณะเป็นพงศาวดารที่กำหนดขอบเขตของเนื้อเรื่อง ให้ความสำคัญและรายละเอียดแก่เฉพาะกษัตริย์บางรัชกาลคือรัชกาลพระเจ้าราชาธิราช รองลงมาคือรัชกาลพระเจ้าธรรมเจดีย์และพระเจ้าฟ้ารั่วส่วนเรื่องราชาธิราชฉบับตัวพิมพ์เป็นเรื่องที่เกิดจากการชำระต้นฉบับตัวเขียนของพระเจ้าพระยาพระคลัง (หน) และเพิ่มตามลักษณะทางวรรณศิลป์โดยตัดแปลงแก้ไขรายละเอียดบางตอนของเนื้อเรื่อง ทำให้รายละเอียดเกี่ยวกับบุคคลชัดเจนขึ้น และเพิ่มเติมความเปรียบเทียบเข้าไปในเนื้อเรื่องบางตอน ฉบับตัวพิมพ์จึงมีลักษณะผสมกลมกลืนกันระหว่างพงศาวดารกับบันเทิงคดีคุณค่าของแต่ละฉบับจึงแตกต่างกันตามลักษณะของเรื่อง ข้อเสนอแนะในการวิจัยต่อไปคือ กาศึกษาด้านสำนวนโวหาร ลักษณะและบทบาทบุคคลตลอดข้อคิดต่างๆ ในเรื่อง