โครงการวิจัยนี้แบ่งออกเป็น 3 ส่วนตามวัตถุประสงค์ ได้แก่ คานวณค่าดัชนีความเปราะบาง ของการทา เกษตรกรรม (Agricultural Vulnerability Index: AVI) ศึกษารูปแบบการปรับตัวของการทา เกษตรกรรม และกาหนดมาตรการเพื่อลดผลกระทบของการทาเกษตรกรรมจากการเปลี่ยนแปลง ภูมิอากาศ พื้นที่ศึกษา ได้แก่ กลุ่มจังหวัดภาคตะวันออก ได้แก่ จังหวัดชลุบรี ระยอง จันทบุรี และ ตราด การคานวณค่า AVI ได้ใช้องค์ประกอบหลัก 3 องค์ประกอบ และองค์ประกอบย่อย 10 องค์ประกอบ ได้แก่ โอกาสเสี่ยงภัย (Exposure) ประกอบด้วย อุณหภูมิเฉลี่ยต่าสุด และอุณหภูมิ เฉลี่ยสูงสุด ความไวต่อความเสี่ยง (Sensitivity) ประกอบด้วย ปริมาณน้าท่ารวมรายปี และปริมาณน้า ในดินรวมรายปี จานวนครั้งเฉลี่ยต่อปีที่เกิดอุทุกภัย ดินโคลนถล่ม วาตภัย และภัยแล้ง และ ความสามารถในการปรับตัว (Adaptive capacity) ประกอบด้วย ระยะห่างจากบ่อน้าบาดาล และ ระยะห่างจากแหล่งน้าผิวดิน โดยทา การวิเคราะห์ในโปรแกรมระบบสารสนเทศทางภูมิศาสตร์ ผลลัพธ์ ที่ได้เป็นแผนที่ค่า AVI รายตาบล ตัง้ แต่ปี พ.ศ. 2525-2554 จากการคานวณค่า AVI พบว่า ในจังหวัดชลบุรีมีค่า AVI เฉลี่ยระหว่าง 0.089470-0.408659 ตาบลที่มีค่า AVI สูงที่สุด ได้แก่ ตาบลนาจอมเทียน อาเภอสัตหีบ เท่ากับ 0.408659 จังหวัดระยองมี ค่า AVI เฉลี่ยระหว่าง 0.150997-0.511193 โดยตาบลบ้านค่าย อาเภอบ้านค่าย มีค่า AVI สูงที่สุด เท่ากับ 0.511193 ในขณะที่ค่า AVI ของจังหวัดจันทบุรีอยู่ระหว่าง 0.113626-0.739673 โดยตาบลที่ มีค่า AVI สูงที่สุด คือ ตาบลเขาวงกต อาเภอแก่งหางแมว มีค่าเท่ากับ 0.739673 ส่วนในจังหวัดตราด มีค่า AVI เฉลี่ยอยู่ระหว่าง 0.272226-0.511018 ตาบลที่มีค่า AVI สูงที่สุด ได้แก่ ตาบลห้วยแร้ง อาเภอเมืองตราด เท่ากับ 0.511018 จากการสัมภาษณ์เกษตรกรในพื้นที่ 4 ตาบลที่มีค่า AVI สูงที่สุดพบว่า ทัง้ 4 ตาบลมีรูปแบบ การปลูกพืชคล้ายคลึงกัน พืชที่ปลูก ได้แก่ ข้าว มันสาปะหลัง สับปะรด ปาล์มน้ามัน และผลไม้ ส่วน การเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศหรือภัยพิบัติที่ได้รับ ได้แก่ อุณหภูมิสูงขึ้น และปริมาณน้าฝนลดลง ภัย พิบัติที่พบ ได้แก่ น้าท่วม และภัยแล้ง ซึ่งภัยพิบัติดังกล่าวโดยเฉพาะน้าท่วมไม่ส่งผลกระทบต่อการ ปลูกพืชมากนัก เน่อื งจากเป็นการเกิดน้าท่วมช่วงระยะเวลาสัน้ ๆ ส่วนภัยแล้งนั้นส่งผลกระทบต่อการ ปลูกพืชของเกษตรกรมาก โดยเฉพาะการปลูกผลไม้ที่ใช้น้าในปริมาณมาก เกษตรกรทั้งหมดจึงทา การแก้ปัญหาโดยขุดบ่อน้าเพื่อนาน้ามาใช้ในฤดูร้อน มาตรการที่เสนอเพื่อลดผลกระทบของการทา เกษตรกรรมจากการเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศมี 3 มาตรการ มาตรการที่ 1 คือ การกาหนดปฏิทินการปลูกพืชตามปริมาณน้าในดิน ได้แก่ ข้าว สับปะรด และมันสา ปะหลัง พบว่า จังหวัดชลบุรีไม่มีพื้นที่เหมาะสมสาหรับการปลูกข้าว เนื่องจากปริมาณน้าใน ดินสะสมมีไม่เพียงพอและต่อเนื่องสาหรับการปลูกข้าว ส่วนในจังหวัดดระยอง จันทบุรี และตราด มี พื้นที่เหมาะสมสาหรับการปลูกข้าวโดยใช้น้าในดินที่เพียงพอและต่อเนื่องตลอดช่วงอายุของต้นข้าว โดยจังหวัดระยองมีพื้นที่เหมาะสมสาหรับการปลูกข้าวตั้งแต่สัปดาห์ที่ 20 ถึง 44 จังหวัดจันทบุรีมีพื้นที่เหมาะสมสาหรับการปลูกข้าวตั้งแต่สัปดาห์ที่ 18 ถึง 44 และจังหวัดตราดมีพื้นที่เหมาะสม สา หรับการปลูกข้าวตัง้ แต่สัปดาห์ที่ 19 ถึง 44 ส่วนการกาหนดปฏิทินสา หรับการปลูกสับปะรดและมัน สาปะหลังนั้นพบว่า เมื่อพิจารณาเฉพาะปัจจัยปริมาณน้าในดินที่เพียงพอและต่อเนื่อง ทัง้ 4 จังหวัด ไม่มีพื้นที่เหมาะสมสาหรับการปลูกปลูกสับปะรดและมันสาปะหลัง เนื่องจากมีปริมาณน้าในดินสะสม ไม่เพียงพอและต่อเน่อื งสา หรับการปลูกสับปะรดและมันสาปะหลังตลอดช่วงเวลาความต้องการน้า 44 สัปดาห์ มาตรการที่ 2 คือ การเปลี่ยนชนิดพืช โดยวิเคราะห์พื้นที่เหมาะสมสาหรับการปลูกสบู่ดาและ มะเยาหินตามปริมาณน้าฝนและชนิดดิน โดยพื้นที่เหมาะสมพบสาหรับการปลูกสบู่ดาพบอยู่ใน 3 อาเภอ คือ อาเภอศรีราชา บางละมุง และสัตหีบ จังหวัดชลบุรี ซึ่งมีพื้นที่ 139,102 ไร่ หรือร้อยละ 4.98 ของพื้นที่จังหวัด เนื่องจากจากปัจจัยปริมาณน้าฝนที่เหมาะสมมากในการปลูกสบู่ดาอยู่ระหว่าง 900-1,200 มิลลิเมตร/ปี ส่วนใน 3 จังหวัดที่เหลือ ได้แก่ จังหวัดระยอง จันทบุรี และตราด มีปริมาณ น้าฝนมากกว่า 1,200 มิลลิเมตร/ปี ซึ่งไม่เหมาะสมสาหรับการปลูกสบู่ดา ส่วนการวิเคราะห์พื้นที่ เหมาะสมสาหรับการปลูกมะเยาหินพบว่า พื้นที่เหมาะสมสาหรับการปลูกมะเยาหินส่วนใหญ่อยู่ใน จังหวัดชลบุรี รองลงมาเป็นจังหวัดระยอง ส่วนจังหวัดจันทบุรีมีพื้นที่เหมาะสมเพียงเล็กน้อย และ จังหวัดตราดไม่มีพื้นที่เหมาะสม มาตรการที่ 3 คือ การเสนอให้มีการจัดการและพัฒนาการท่องเที่ยวชุมชน จากการรวบรวม ข้อมูลแหล่งท่องที่ยวชุมชนในจังหวัดชลบุรี ระยอง จันทบุรี และตราด พบว่ามีแหล่งท่องเที่ยวชุมชน รวมทั้งสิ้น 142 แห่ง โดยจังหวัดที่มีแหล่งท่องเที่ยวชุมชนมากที่สุด ได้แก่ จังหวัดชลบุรี 45 แห่ง รองลงมา ได้แก่ จังหวัดจันทบุรี 35 แห่ง ระยอง 32 แห่ง และตราด 30 แห่ง โดยแต่ละชุมชนสามารถ จัดการและพัฒนาแหล่งท่องเที่ยวดังกล่าวเพื่อเป็นทางเลือกสาหรับเกษตรกรที่ได้รับผลกระทบในการ ทา การเกษตรจากการเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศหรือภัยพิบัติได้ This research project was divided into three parts which included calculation of Agricultural Vulnerability Index (AVI), study of farmers’ adaptation and specification of measurement for decreasing the effects on agricultures from climate change. Chon Buri, Rayong, Chanthaburi and Trad were selected as study area. The AVI needed three major components and each was comprised several components namely, Exposure (average monthly minimum temperature and average monthly maximum temperature), Sensitivity (average monthly minimum temperature, average monthly maximum temperature, annual runoff, annual soil water, number of flood, land slide, storm and drought) and Adaptive capacity (distance from well and distance from water body). The AVI was calculated from 1982-2011 using Geographic Information System software and the results were showed through the maps. The AVI of Chon Buri was 0.089470-0.408659 and the highest AVI was found in Najomthien sub district, Sattahip district. The AVI of Rayong was 0.150997-0.511193 and the highest AVI was found in Bankhai sub district, Bankhai district. The AVI of Chanthaburi was 0.113626-0.739673 and the highest AVI was found in Khaowongkot sub district, Kaenghangmaeo district. Lastly, the AVI of Trad was 0.272226-0.511018 and the highest AVI was found in Huayraeng sub district, Muang district. All these four sub districts were selected as the case studies. The results from surveying and interviewing the farmers showed that these areas have planted rice, cassava, pine apple, oil palm and fruit tree. The farmers have faced a rise in temperature and a decrease in rainfall and natural hazards included floods and droughts. Floods slightly affected crops meanwhile droughts affected crops especially, fruit cultivation. All fruit gardeners need to solve the problem by digging wells to be used in summer season. The three measurements have been purposed for mitigating the effects of climate change on agricultures. First, crop calendars based on soil water content for rice, pine apple and cassava were revealed. In Chon Buri was not found the suitable area for rice cultivation because of lack of soil water content for 15 weeks of rice cultivation. In Rayong, Chanthaburi and Trad were found the suitable areas for rice cultivation. The soil water based suitable week for rice cultivation in Rayong, Chanthaburi and Trad, appeared from week 20th to 44th, 18th to 44th and 19th to 44th, respectively. Meanwhile, crop calendars based on soil water content for pine apple and cassava, if considering only soil water content, the suitable areas for pine apple and cassava cultivation were not appeared in all provinces because of inadequate soil water content for 44 weeks of pine apple and cassava cultivation. Changing crop cultivation was purposed as second measurement. Suitable areas for physic nut and tung oil tree based on rainfall and soil type were analyzed. The suitable areas for physic nut cultivation were found only three districts of Chon Buri namely, Sriracha, Banglamung and Sattahip with 139,102 rai or 4.98% of province areas because the rainfall between 900-1,200 millimeter/year is very suitability for growing physic nut. The other three provinces, Rayong, Chanthaburi and Trad had a high rainfall (more than 1,200 millimeter/year) that is not suit for physic nut cultivation. Meanwhile, the suitable areas for tung oil tree were found in Chon Buri, Rayong and Chanthaburi but Trad was not found the suitable area. Third measurement was purposed to manage and develop community based tourism. The total 142 community attractions were located in Chon Buri, Rayong, Chanthaburi and Trad and each are 45, 32, 35 and 30 places, respectively. Each sub district or community can cooperate with related organizations to manage and develop community attractions as alternative option for those farmers who have been affected in agriculture from climate change or natural hazards.