โครงการสร้างกระบวนการเรียนรู้งานวิสาหกิจชุมชนจังหวัดชัยนาท ดาเนินงานครอบคลุมพื้นที่ 12 ตาบลของจังหวัดชัยนาท โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อส่งเสริมการปฏิบัติงานวิสาหกิจชุมชนของชาวบ้าน (ปุ๋ยอินทรีย์/ชีวภาพ เมล็ดพันธุ์ข้าว ผักปลอดภัย และกองทุนข้าวสาร) ภายใต้โครงการความร่วมมือเพื่อจัดการปัญหาความยากจน การพัฒนาสังคมและสุขภาวะแบบบูรณาการในพื้นที่จังหวัดชัยนาท ไปสู่เป้าหมาย “พึ่งตนเองได้” เสริมสร้างกระบวนการทางานที่สอดคล้องและตอบสนองกับปัญหาความต้องการและทางเลือกใหม่ของชุมชนท้องถิ่น เสริมสร้างกระบวนการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วมเกี่ยวกับข้อมูลประสบการณ์การทางานด้านวิสาหกิจชุมชน ให้กับผู้นา สมาชิกกลุ่ม เครือข่ายชาวบ้านเพื่อให้เกิดแนวคิดและแนวปฏิบัติตลอดจนการปรับวิถีการผลิต เพื่อรองรับความเสี่ยงจากภัยพิบัติและนาไปสู่การบริหารจัดการที่ดี และให้เกิดศูนย์การเรียนรู้ด้านวิสาหกิจชุมชนในจังหวัดชัยนาทจานวน 4 แห่ง เพื่อเผยแพร่องค์ความรู้งานด้านวิสาหกิจชุมชนสู่สาธารณะชนทั่วไป กระบวนการทางาน ได้แก่ การสร้างกระบวนการเรียนรู้ด้วยการสารวจและจัดเก็บข้อมูลบัญชีครัวเรือน (บัญชีรายรับ-รายจ่าย) การสารวจข้อมูลงานประเด็นวิสาหกิจชุมชนทั้ง 4 เรื่อง คือ ปุ๋ยอินทรีย์/ชีวภาพ เมล็ดพันธุ์ข้าว ผักปลอดภัย และกองทุนข้าวสาร การวิเคราะห์และจัดเวทีเรียนรู้ร่วมกันการศึกษาดูงานต้นแบบงานวิสาหกิจชุมชน การอบรมให้ความรู้แก่ผู้นากลุ่มเกี่ยวกับการพัฒนาขีดความสามารถของผู้ประกอบการวิสาหกิจชุมชน การสนับสนุนการขับเคลื่อนกิจกรรมด้านวิสาหกิจชุมชน การจัดเวทีเรียนรู้ข้อมูลแบบรอบด้าน การพัฒนาด้านบรรจุภัณฑ์ การสนับสนุนจัดตั้งศูนย์การเรียนรู้(แหล่งเรียนรู้ชุมชน) ในงานวิสาหกิจชุมชน การจัดทาระบบข้อมูลเอกสาร รวบรวมองค์ความรู้และประสบการณ์ในการทากิจกรรมและสื่อการเรียนรู้ การฝึกอบรมให้กับคณะกรรมการและสมาชิกเพื่อเป็นวิทยากรท้องถิ่น (Training of Trainers) การเชื่อมโยงกับสถาบันวิชาการและแหล่งวิชาการ การส่งเสริมการทางานเครือข่ายวิสาหกิจชุมชนระดับจังหวัด การจัดแสดงผลงานและวิชาการมหกรรมงานวิสาหกิจชุมชนจังหวัดชัยนาท การให้คาปรึกษา แนะนา ประสานงานเพื่อให้การขับเคลื่อนงานของเครือข่ายวิสาหกิจชุมชนจังหวัดชัยนาท ซึ่งกระบวนการทางานทั้งหมดเป็นการสร้างการเรียนรู้จนทาให้เครือข่ายวิสาหกิจชุมชนทั้ง 12 ตาบล มีศักยภาพเพิ่มมากขึ้นสู่การพึ่งตนเองได้ และสามารถขับเคลื่อนกิจกรรมร่วมกันเป็นเครือข่ายได้อย่างยั่งยืนมากยิ่งขึ้น ผลจากการดาเนินงานโครงการ ในด้านการส่งเสริมให้ชุมชนได้จัดทาบัญชีครัวเรือนใน 12 ตาบลจานวน 600 ครัวเรือน เป็นการส่งเสริมกระบวนการทางานร่วมกันของชุมชนในระดับ หมู่บ้าน ตาบล ที่เป็นไปอย่างต่อเนื่อง ชาวบ้านได้เกิดกระบวนการพัฒนาการเรียนรู้ด้วยการใช้ข้อมูล ส่งผลให้การคิด วิเคราะห์เป็นระบบมากขึ้นและตระหนักในการพัฒนาสถานการณ์ด้วยข้อมูลที่อ้างอิงได้ร้อยละ 80 ของครัวเรือนสามารถปรับเปลี่ยนพฤติกรรมต่างๆ ทั้งการบริโภค (การปลูกผักไว้รับประทานภายในครัวเรือนเพื่อลดรายจ่ายและดูแลสุขภาพ) การออม (การลดรายจ่ายที่ไม่จาเป็น หรือปรับพฤติกรรมการใช้จ่ายอย่างฟุ่มเฟือยลง) และการผลิต (เดิมปลูกข้าวเพื่อจาหน่ายทั้งหมด เปลี่ยนเป็นปลูกข้าวเพื่อผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าว และนามาจาหน่าย) เกิดความร่วมมือกันของสมาชิกในครอบครัวและพฤติกรรมร่วมของชุมชนที่จะช่วยปลดหนี้ การพัฒนาระบบคิดเชิงตรรกะและการปรับวิถีการบริโภค-อุปโภคแบบพอเพียง พร้อมการสร้างภูมิคุ้มกันของครอบครัวในการจัดการกับเศรษฐกิจของตนเอง ในด้านการดาเนินงานเครือข่ายวิสาหกิจชุมชนระดับตาบล ทั้ง 4 ประเด็น ปุ๋ยอินทรีย์ชีวภาพ เมล็ดพันธุ์ข้าว ผักปลอดภัย และกองทุนข้าวสารชุมชน พบว่า การสร้างกระบวนการที่ทาให้เครือข่ายฯ และชุมชนมีปฎิสัมพันธ์ร่วมกันอย่างต่อเนื่อง ทั้งผ่านกิจกรรมการทางาน การประชุมร่วมกันอย่างเป็นทางการ และการหารืออย่างไม่เป็นทางการอยู่สม่าเสมอ มีการทางานร่วมกันกับองค์การปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) หน่วยงานราชการ ภาคเอกชน และภาควิชาการ ในด้านกระบวนการเรียนรู้ เครือข่ายฯ ได้มีการเก็บข้อมูลต่างๆ เช่น ข้อมูลด้านวัตถุดิบ/การผลิต ข้อมูลการตลาด (การอุปโภค-บริโภค) ซึ่งนามาใช้ในการวิเคราะห์ และตัดสินใจทิศทางการดาเนินงานของเครือข่ายได้ พร้อมกับการจัดทาแผนวิสาหกิจชุมชน จากการดาเนินงานที่ผ่านมาของเครือข่ายฯ พบว่า มีการบริหารจัดการอย่างเป็นระบบ กล่าวคือ มีคณะกรรมการดาเนินงานและแบ่งบทบาทหน้าที่ความรับผิดชอบอย่างชัดเจน มีการบริการจัดการด้านวัตถุดิบ การผลิตและการตลาดอย่างเป็นระบบ อีกทั้งมีการบริหารการเงินที่ถูกต้องสามารถตรวจสอบได้ พร้อมกับการพัฒนา และปรับปรุงลักษณะ และขนาดของบรรจุภัณฑ์ที่มีความเป็นเอกลักษณ์ เหมาะสม และสามารรักษาคุณภาพของผลิตภัณฑ์ ตลอดจนสร้างจุดสนใจเพื่อการแข่งขันทางการตลาดได้ นอกจากนั้นรูปธรรมการดาเนินงานของเครือข่ายฯ ทาให้เกิดต้นแบบในงานวิสาหกิจชุมชน และรูปแบบการปฎิบัติที่ดี หรือเหมาะสมซึ่งจะเป็นประโยชน์ต่อการเรียนรู้ของกลุ่ม องค์กรและเครือข่ายต่างๆ ต่อไป ผลจากการศึกษาสรุปได้ว่า การสร้างกระบวนการเรียนรู้ในงานวิสาหกิจชุมชนได้มีการปรับเปลี่ยน ความรู้ ทักษะ และพฤติกรรมการปฏิบัติของกลุ่มเป้าหมายหลัก ซึ่งเป็นเกษตรกรและชาวบ้านในพื้นที่จังหวัดชัยนาท จากการเป็นผู้ผลิตเพื่อจาหน่าย และซื้อหาเครื่องอุปโภค-บริโภค มาเป็นผู้ผลิตเพื่อจาหน่าย และอุปโภค-บริโภคภายในครัวเรือนและชุมชนมากยิ่งขึ้น โดยพื้นฐานเดิมของประชากรกลุ่มเป้าหมายส่วนใหญ่มีความรู้ ประสบการณ์ และความพร้อมในการดาเนินกิจกรรมด้านวิสาหกิจชุมชนขั้นพื้นฐานมาก่อนแล้วในส่วนหนึ่ง ก็จะได้รับการเพิ่มเติมความรู้ และทักษะเรื่องงานธุรกิจตามการขยายผลในห่วงโซ่อุปทาน (Supply Chain) เน้นไปที่การพัฒนาการบริหารจัดการและระบบการตลาด โดยเฉพาะการควบคุมคุณภาพและมาตรฐานการผลิต ตลอดจนการพัฒนายุทธศาสตร์ และการขยายผลทางการตลาด ในด้านการบริหารการเงินการบัญชี เครือข่ายฯ ได้รับความรู้ และพัฒนาระบบคิดเกี่ยวกับต้นทุนในการผลิตได้ ซึ่งจะทาให้สามารถกาหนดราคาจาหน่ายผลิตภัณฑ์ที่เหมาะสม ตลอดจนการพัฒนาระบบการจัดทาบัญชีที่ช่วยให้ตรวจสอบ ติดตาม และป้องกันความเสี่ยงที่จะเกิดขึ้นได้ ฯลฯ ทั้งนี้ปัจจัยสาคัญที่จะเสริมสร้างงานวิสาหกิจชุมชนให้เข้มแข็ง ประสบความสาเร็จ และมีการพัฒนาอย่างยั่งยืน คือ การมีผู้นาที่ดีมีความตั้งใจ เสียสละ ความรับผิดชอบ ตลอดจนมุ่งมั่นที่จะแสวงหาโอกาส พร้อมกับรักษาคามั่นสัญญา ตลอดจนมีกระบวนการผลิต และการดาเนินงานที่เป็นระบบ ควบคุมคุณภาพและประสิทธิภาพ พร้อมกับการมีระบบคิด วิเคราะห์ การนาข้อมูลมาประเมินความเสี่ยง และโอกาสในการทาธุรกิจอย่างมีเหตุผล พร้อมกับการกาหนดเป้าหมาย วางแผน และติดตามผลการดาเนินงานอย่างเป็นระบบ มีระบบ หรือข้อต่อในการเก็บ และประมวลข้อมูลเพื่อการตัดสินใจ ตลอดจนการสร้างความสัมพันธ์ที่ดีกับผู้อื่น/เครือข่าย