การวิจัยเรื่อง “การพัฒนาประสิทธิภาพการอำนวยความยุติธรรมของสำนักงานตำรวจ แห่งชาติให้กับประชาชนด้านการรวบรวมพยานหลักฐานและการพิสูจน์หลักฐาน” มีวัตถุประสงค์เพื่อ ศึกษาสถานภาพปัจจุบันของการอำนวยความยุติธรรมในการปฏิบัติงานของเจ้าหน้าที่ตำรวจด้าน การรวบรวมพยานหลักฐานและการพิสูจน์หลักฐาน วิเคราะห์เชิงระบบเกี่ยวกับปัจจัยนำเข้า กระบวนการ และผลลัพธ์ ตลอดจนปัญหาอุปสรรคในการอำนวยความยุติธรรมของสำนักงานตำรวจ แห่งชาติด้านการรวบรวมพยานหลักฐานและการพิสูจน์หลักฐาน ศึกษาแนวทางในการพัฒนา ประสิทธิภาพในการอำนวยความยุติธรรมด้านการรวบรวมพยานหลักฐานและการพิสูจน์หลักฐาน และ ถอดบทเรียนในคดีที่ประสบความสำเร็จ (Best Practice) และวิเคราะห์คดีต่าง ๆ ที่ถูกยกฟ้อง อันเนื่องมาจากการรวบรวมพยานหลักฐานและการพิสูจน์หลักฐาน ทั้งนี้คณะผู้วิจัยได้นำแนวคิดการจัดการความรู้ (Knowledge Management) มาเป็น เครื่องมือสำคัญในการเก็บรวบรวมข้อมูล และนำมาเผยแพร่ให้บุคลากรในองค์กรสามารถเข้าถึงความรู้ และพัฒนาตนเองให้เป็นผู้รู้ รวมทั้งปฏิบัติงานได้อย่างมีประสิทธิภาพและเป็นไปในทิศทางเดียวกัน โดยกลุ่มเป้าหมาย แบ่งออกเป็น 4 กลุ่ม คือ 1) ข้าราชการตำรวจ ประกอบด้วย เจ้าหน้าที่ตำรวจ พิสูจน์หลักฐาน และเจ้าหน้าที่ตำรวจฝ่ายสืบสวนและพนักงานสอบสวน 2) ผู้พิพากษา 3) อัยการ และ 4) ประชาชนที่มีประสบการณ์ในการเป็นผู้เสียหายในคดีความผิดเกี่ยวกับทรัพย์ หรือความผิดต่อชีวิต และร่างกาย คณะผู้วิจัยได้จัดการประชุมเพื่อแลกเปลี่ยนเรียนรู้ ในพื้นที่ต่าง ๆ รวมทั้งสิ้น 6 ครั้ง (23) ผลการวิจัยสามารถสรุปได้ดังต่อไปนี้ 1. สถานภาพปัจจุบันของการอำนวยความยุติธรรมในการปฏิบัติงานของเจ้าหน้าที่ตำรวจ ด้านการรวบรวมพยานหลักฐานและการพิสูจน์หลักฐาน ประกอบไปด้วยการทำงานด้านการตรวจ สถานที่เกิดเหตุและการพิสูจน์หลักฐาน โดยแบ่งออกเป็น 8 กลุ่มงาน คือ 1) กลุ่มงานตรวจสถานที่เกิด เหตุ 2) กลุ่มงานตรวจเอกสาร 3) กลุ่มงานตรวจอาวุธปืนและเครื่องกระสุนปืน 4) กลุ่มงานตรวจทาง เคมี ฟิสิกส์ 5) กลุ่มงานตรวจชีววิทยาและดีเอ็นเอ 6) กลุ่มงานตรวจยาเสพติด 7) กลุ่มงานตรวจ ลายนิ้วมือแฝง และ 8) กลุ่มงานตรวจพิสูจน์อาชญากรรมทางคอมพิวเตอร์ จะเห็นได้ว่าจากสถิติ ผลการปฏิบัติงานของหน่วยงานในสังกัดสำนักงานพิสูจน์หลักฐานตำรวจ ประจำปีงบประมาณ 2553 พบว่า 1) การตรวจสถานที่เกิดเหตุ ผลงานที่มีมากที่สุดคือการตรวจสถานที่เกิดเหตุคดีลักทรัพย์ 2) การเก็บวัตถุพยานคดีและถ่ายรูป ผลงานที่มีมากที่สุดคืองานถ่ายรูป 3) การตรวจพิสูจน์ยาเสพติด ผลงานที่มีมากที่สุดคือ การตรวจพิสูจน์ยาเสพติดให้โทษและสารพิษ และ 4) งานทะเบียนประวัติ อาชญากร ผลงานที่มีมากที่สุดคือ การตรวจสอบลายพิมพ์นิ้วมือผู้ต้องหา 2. ปัญหาอุปสรรคในการอำนวยความยุติธรรมของสำนักงานตำรวจแห่งชาติด้าน การรวบรวมพยานหลักฐานและการพิสูจน์หลักฐาน ได้แก่ 1) ปัญหาองค์กร สำนักงานตำรวจแห่งชาติ เป็นองค์กรขนาดใหญ่ มีภาระรับผิดชอบหลายด้าน แต่การจัดสรรงบประมาณจากรัฐบาล ที่ให้กับตำรวจ ไม่สอดคล้องกับสภาพความเป็นจริงในการทำงาน รวมทั้งได้รับเงินเดือนที่ไม่สอดคล้องกับค่าใช้จ่าย จริง 2) ปัญหาด้านบุคลากร พนักงานสอบสวนส่วนใหญ่ยังขาดประสบการณ์ในการทำงานด้าน การรวบรวมพยานหลักฐาน และขาดแคลนผู้ปฏิบัติงานด้านการรวบรวมพยานหลักฐานและการพิสูจน์ หลักฐาน 3) ปัญหาด้านเครื่องมือเครื่องใช้และเทคโนโลยีในการจัดเก็บข้อมูล ขาดแคลนยานพาหนะ เครื่องมือวิทยาศาสตร์ และเทคโนโลยีที่ทันสมัยเพื่อใช้ในการตรวจพิสูจน์ 4) ปัญหาข้อกฎหมาย การให้อำนาจกับพนักงานสอบสวนในการใช้ดุลพินิจด้านการรวบรวมพยานหลักฐานมากเกินไป และ 5) ปัญหาที่เกี่ยวข้องกับหน่วยงานหรือองค์กรอื่น พนักงานสอบสวนไม่สามารถเก็บรวบรวม พยานหลักฐานจากสถานที่เกิดเหตุได้ เนื่องจากขาดการป้องกันและรักษาสถานที่เกิดเหตุที่ดี ประชาชนไม่เห็นความสำคัญของวัตถุพยาน จึงเข้าไปในสถานที่เกิดเหตุทำให้พยานหลักฐานสูญหาย (24) ดังนั้นคณะผู้วิจัยจึงมีข้อเสนอแนะดังนี้ 1) ควรสนับสนุนให้นักวิทยาศาสตร์ที่ทำหน้าที่ ภายในสำนักงานพิสูจน์หลักฐานตำรวจ สำนักงานตำรวจแห่งชาติ ได้รับการฝึกอบรมวิทยาการ สมัยใหม่ในการตรวจสถานที่เกิดเหตุและพิสูจน์หลักฐานอย่างสม่ำเสมอและทั่วถึง โดยควรมีสนับสนุน ทุนสำหรับการศึกษาอบรมด้านนิติวิทยาศาสตร์ 2) ควรเพิ่มจำนวนนักวิทยาศาสตร์ เจ้าหน้าที่ ฝ่ายสืบสวนและพนักงานสอบสวน และแพทย์นิติเวชเพื่อรองรับกับปริมาณคดีที่เพิ่มมากขึ้นในแต่ละปี เนื่องจากในปัจจุบันมีสภาพกำลังคนไม่เหมาะสมกับปริมาณงาน 3) ควรเพิ่มงบประมาณ เพื่อจัดหา เครื่องมือตรวจพิสูจน์หลักฐานที่มีความทันสมัยให้ทัดเทียมกับต่างประเทศ 4) เจ้าหน้าที่ควรให้ความสำคัญ ต่อการป้องกันและรักษาสถานที่เกิดเหตุอย่างเคร่งครัด เพื่อที่จะสามารถใช้เป็นหลักฐานพิสูจน์ ความจริงในคดีและใช้เป็นหลักฐานในชั้นศาลได้ 5) ควรเพิ่มความรู้ด้านนิติวิทยาศาสตร์และนิติเวช ศาสตร์ให้กับบุคลากรที่เกี่ยวข้องในการพิจารณาคดีทั้งฝ่ายอัยการและศาล เพื่อให้เห็นความสำคัญของ พยานหลักฐานทางนิติวิทยาศาสตร์มากกว่าพยานบุคคล 6) เพิ่มค่าตอบแทนให้กับนักวิทยาศาสตร์และ พนักงานสอบสวน เนื่องจากเป็นงานที่มีภารกิจที่จะต้องรับผิดชอบมาก บางครั้งต้องเสี่ยงภัยและเป็น อันตรายต่อสุขภาพ และ 7) ควรมีการบูรณาการงานของทุกฝ่าย โดยการจัดประชุมและปรึกษาหารือ ในการดำเนินการในแต่ละคดีทุกหน่วยงาน เช่น พนักงานสอบสวน เจ้าหน้าที่ฝ่ายสืบสวน พิสูจน์ หลักฐานตำรวจ แพทย์นิติเวช อาจารย์ผู้เชี่ยวชาญของมหาวิทยาลัย อัยการผู้ฟ้องคดี เพื่อแลกเปลี่ยน เรียนรู้ประสบการณ์การทำงานของเจ้าหน้าที่ ซึ่งจะทำให้คดีต่างๆประสบความสำเร็จในการคลี่คลาย คดีมากยิ่งขึ้น The purpose of the research project titled “Improving the Efficiency of evidence collection and forensic processing systems of the Royal Thai Police to enhance the Administration of Justice for The Public” is for study the present situation of justice performance of police in part of evidence collection and forensics, to system analysis with input, process and result including to study problem and obstacle which effect to the justice performance of police in part of evidence collection and forensics, to study the guideline for developing the effective justice performance in part of evidence collection and forensics, to study cases that are the best practice and analysis other cases which are dismissed due to evidence collection and forensics. The researchers used the concept of Knowledge Management to be the main tool for collecting information and public such knowledge to the officer in the organization for the purpose of sharing knowledge and support the self-development of officer to be the expert including good performance and standard practice. The target persons are devided into 4 groups as follows: 1) Police which consists of scientific crime detection officer, investigator and inquiry official 2) judge 3) prosecutor and 4) injured person in case of property crime or offences against life and body. Therefore,the researchers conduct the meeting in amount of 6 times for exchanging and learning in different areas. (26) The results of the study were found as following. 1. The present situation of justice performance of police in part of evidence collection and forensics consist of working in part of crime scene investigation and forensic science which are divided into 8 groups i.e. 1) crime scene investigation 2) document investigation 3) forensic ballistics 4) foresensic chemistry and physics 5) biological trace evidence and DNA 6) forensic drug 7) forensic fingerprint 8) forensic computer crime. Due to the performance statistic of the government sector of Office of Foresic Science Police in fiscal year 2010 stated that 1) the most results of crime scene investigation is a place takes by stealth 2) the most results of evidence collecting and photo is a taking photo 3) the most results of forensic drug is a drug and toxins investigation and 4) the most result of criminal records devision are defendant’s fingerprint inspection. 2. The problem and obstacle which effect to the justice performance of Royal Thai Police in part of evidence collection and forensics are 1) the problem inside the organization, due to the Royal Thai Police is a large organization which is responsible in many aspects,but the budget allocated by the government to Royal Thai Police do not correspond to the reality of work including police receive salary that does not conform with the actual cost 2) the personnel problem, the most of the inquiry officials still lack of experince to work in part of evidence collecting ,and it lacks the officer to collect evidence and forensics 3) the problem in part of tools and technology for record information including lack of vehicles, laboratory instruments and technology for investigation 4) the law issues, due to law stated too much power for inquiry official to use their own discretion to collect evidence and 5) the problem related to other sectors or organization, the inquiry official cannot collect the evidence from the crime scene because it lacks of good crime scene prevention and people do not be aware the importance of evidence, it made the evidence lost. (27) Thus, the researchers recommened as follows: 1) it should support the scientists, who work in the Office of Foresic Science Police, Royal Thai Police, to have a chane often and equally to be trained the new technology for crime scene investigation and forensics and must have fund for forensic science training 2) it should increace the number of investigators, inquiry officials and the medical examiners to support the growing volume of cases each year. Due to the current state of manpower, it is not appropriate with the workload 3) it should increase the budget for providing the upgrade evidence investigation tool to be equal with other countries 4) the officer should be aware of preventing the crime scene seriously for such evidence will be proved the reality in case and to be the evidence in the court 5) it should educate about Forensic Science and Forensic Medicine to the personnel involved with the trial, both the prosecution and the judge indicate that forensic evidence is more important than witness 6) it should increase the remuneration to scientists and inquiry official owing they have a lot of work in their respensibility and sometimes they have to do something that is risk and harmful to their health and 7) it should support the cooperation between related organization by meeting and discussing in each case i.e. inquiry official, investigator, Office of Foresic Science Police, the medical examiner, the university professor, prosecutor and plaintiff for sharing and learning experiences of officer which will make the case done perfectly.