วิทยานิพนธ์ (อ.ด.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2553

งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อจะวิเคราะห์ลักษณะทางภาษาและความสัมพันธ์ระหว่างการใช้ภาษาในกฎหมายลักษณะอาญา และประมวลกฎหมายอาญากับบริบททางการเมือง สังคมและระบอบการปกครองของประมวลกฎหมายทั้ง ๒ ฉบับ ในด้านโครงสร้างของประมวลกฎหมาย ชนิดของสาระ โครงสร้างของประโยค และการใช้คำ วลี และถ้อยคำสำนวน ข้อมูลเก็บจากประมวลกฎหมายที่ประกาศใช้ฉบับแรกโดยไม่รวมส่วนที่แก้ไขเพิ่มเติมภายหลังทุกมาตรา ในกฎหมายลักษณะอาญา จำนวน ๓๔๐ มาตรา และประมวลกฎหมายอาญา จำนวน ๓๙๘ มาตรา ผลการศึกษาพบว่าประมวลกฎหมายอาญาและกฎหมายลักษณะอาญามีความแตกต่างกันในด้านโครงสร้างของตัวบทกฎหมาย วากยสัมพันธ์ของประโยค และการใช้คำ วลี และถ้อยคำสำนวน โดยประมวลกฎหมายอาญามีความเป็นระบบแบบแผนในการยกร่างมากกว่ากฎหมายลักษณะอาญา และพบสาระที่เป็นคำสั่งหรือข้อบังคับแบบไม่มีเงื่อนไขมากที่สุดในทั้งสองฉบับ ในประมวลกฎหมายอาญา มีจำนวนสาระที่เป็นคำสั่งหรือข้อบังคับแบบไม่มีเงื่อนไขมากกว่าสาระที่เป็นคำสั่งหรือข้อบังคับแบบมีเงื่อนไขอย่างเห็นได้ชัด ผลการศึกษาพบประโยคความซ้อนรวมในกฎหมายลักษณะอาญาเป็นจำนวนมากและมีจำนวนมากกว่าประโยคความซ้อนรวมที่พบในประมวลกฎหมายอาญา ส่วนหน่วยสร้างประโยคกรรม การใช้นามวลีแปลงและ ประโยคละประธาน พบในประมวลกฎหมายอาญามากกว่าในกฎหมายลักษณะอาญาอย่างเห็นได้ชัด กฎหมายทั้งสองฉบับมีการเชื่อมความภายในประโยคมากกว่าการเชื่อมความระหว่างประโยค โดยมีความแตกต่างในประมวลกฎหมายอาญามากกว่า ประมวลกฎหมายอาญา มีความคงที่ในการใช้คำและมีการใช้คำศัพท์เฉพาะทางกฎหมายมากกว่ากฎหมายลักษณะอาญา โดยปรากฏว่ามีการบัญญัติศัพท์ขึ้นใหม่ในประมวลกฎหมายอาญา และการเลิกใช้ศัพท์กฎหมายบางคำที่เคยปรากฏใช้ในกฎหมายลักษณะอาญาไป ในด้านการใช้คำ วลี และถ้อยคำสำนวนทั่วไป พบว่า กฎหมายลักษณะอาญา มีการใช้ภาษาแบบเก่า และภาษาที่แสดงความสำคัญและพระราชอำนาจของพระมหากษัตริย์ รวมถึงการใช้คำสรรพนาม “ท่าน” “ เขา” และ “มัน” ส่วนประมวลกฎหมายอาญากล่าวถึงพระมหากษัตริย์แบบทั่วไปและน้อยครั้งและไม่มีการกล่าวอ้างถึงพระราชอำนาจในการเป็นผู้ปกครอง คำสรรพนามพบคำว่า “เขา” ครั้งเดียว ผลการศึกษาแสดงให้เห็นว่าภาษาที่ใช้ในกฎหมายสามารถสะท้อนให้เห็นความแตกต่างของสภาพสังคม และระบอบการปกครองของสังคมนั้นได้ เช่น ภาษาในกฎหมายลักษณะอาญาสะท้อนให้เห็นพระราชอำนาจของพระมหากษัตริย์ และระบบชนชั้นทางสังคมที่ชัดเจน ส่วนภาษาในประมวลกฎหมายอาญาสะท้อนสถานะของพระมหากษัตริย์ที่ทรงอยู่ใต้รัฐธรรมนูญ และความเท่าเทียมกันของสังคม งานวิจัยนี้สนับสนุนแนวคิดในงานวาทกรรมวิเคราะห์เชิงวิพากษ์ที่เชื่อว่าหน้าที่หนึ่งของภาษาคือการสะท้อนภาพสังคมของภาษานั้น และมองว่าภาษาเป็นสิ่งที่สะท้อนวิถีปฏิบัติทางสังคมและสังคมก็เป็นตัวกำหนดการใช้ภาษาของคนในสังคม