งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาพัฒนาการ กลไก เครือข่าย และระบบการสร้างความสัมพันธ์ ของแรงงานข้ามชาตินอกระบบเขมรในบริเวณจังหวัดสุรินทร์ โดยเลือกพื้นที่อาเภอเมืองสุรินทร์ อาเภอ กาบเชิง และอาเภอปราสาท จังหวัดสุรินทร์ โดยอาศัยแนวคิดชายแดน (border) เครือข่ายทางสังคม (social network) และทุน (capital) วิเคราะห์บนฐานคิดที่เกี่ยวข้องกับผู้คน (people) และรัฐ (states) อันจะเป็นแนวทางในการนาเสนอข้อมูลเพื่อกาหนดนโยบายแห่งรัฐ การศึกษาพบว่า แรงงานข้ามชาติเขมรในอาณาบริเวณจังหวัดสุรินทร์ซึ่งเป็นจังหวัดติดชายแดนมี พัฒนาการจากการทางานในระบบเป็นนอกระบบเพิ่มขึ้นโดยลาดับ ลักษณะงานที่ทามีทั้งอาชีพรับจ้างใน สถานประกอบการและการรับจ้างอิสระ การข้ามแดนของแรงงานข้ามชาติเขมรในจังหวัดสุรินทร์ถือเป็น เรื่องปกติและพึ่งพิงอยู่กับกระบวนการสร้างเครือข่ายของเมคย็อล (นายหน้า) คนเขมร แม้รัฐไทยจะสร้าง กลไกเพื่อการจัดการแรงงานให้อยู่ในระบบตามจินตนาการของรัฐ แต่ก็ไม่สามารถดาเนินการได้อย่างที่ ปรารถนา เนื่องจากความซับซ้อน ซ่อนเงื่อน และเลื่อนไหลของผู้คนและความเป็นชายแดนที่อยู่เหนือ จินตนาการของรัฐ วาทกรรม “เถื่อน” ที่รัฐและสื่อมวลชนสร้างขึ้นเป็นการสร้างความตอกย้าในเรื่องการ หลีกเร้นอานาจของรัฐ ระบบการสร้างความสัมพันธ์ของผู้คนทั้งไทยและเขมรที่เกี่ยวข้องกับแรงงานข้าม ชาติเขมรผ่านปฏิบัติการชีวิตประจาวันเป็นปัญหาที่ยากยิ่งในการจัดการของรัฐ การจัดการตามกฎหมาย ของรัฐและการโต้แย้งด้วยการหลีกเร้นของแรงงานเขมรนอกระบบข้ามชาติเป็นสถานการณ์ที่เกิดขึ้น ประจาในอาณาบริเวณชายแดนจังหวัดสุรินทร์ งานวิจัยนี้จึงเป็นข้อมูลสาคัญในการนาเสนอให้รัฐให้ปรับเปลี่ยนกลไก ระบบการจัดการ และการ เสริมสร้างทัศนะใหม่ในกระแสแห่งความเป็นประชาคมอาเซียน โดยอาศัยกระบวนการรับรู้เรื่องราวและ เสียงเล่าของผู้คนในอาณาบริเวณชายแดน