วิทยานิพนธ์ (อ.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2553

งานวิจัยนี้มีจุดมุ่งหมายที่จะวิเคราะห์ระบบการถ่ายอักษรคำยืมภาษาบาลีสันสกฤตด้วยอักษรมอญ และศึกษาวิเคราะห์การปรับเปลี่ยนการปรับเปลี่ยนทางเสียง ได้แก่ พยัญชนะ สระ ลักษณะน้ำเสียง โครงสร้างพยางค์ ของคำยืมทับศัพท์จากภาษาบาลีและสันสกฤตในภาษามอญ เพื่อพิสูจน์สมมติฐานว่า ระบบการถ่ายอักษรมีอิทธิพลต่อกระบวนการปรับเปลี่ยนทางเสียงของคำยืมทับศัพท์ภาษาบาลีและสันสกฤตในภาษามอญ และการเปลี่ยนแปลงทางเสียงอันเนื่องมาจากกระบวนการปรับเปลี่ยนทางเสียงของคำยืมทับศัพท์ภาษาบาลีและสันสกฤตในภาษามอญเกิดขึ้นอย่างเป็นระบบ ข้อมูลที่ใช้ในงานวิจัยได้มาจากการรวบรวมคำยืมทับศัพท์ภาษาบาลีสันสกฤตในภาษามอญจำนวน 415 คำ จากพจนานุกรมภาษามอญ 6 เล่ม และมีการบันทึกเสียงการออกเสียงคำยืมทับศัพท์ภาษาบาลีสันสกฤตในภาษามอญของผู้บอกภาษาเพศชายที่พูดภาษามอญ 3 คน ซึ่งอยู่ในตำบลนครชุมน์ อำเภอบ้านโป่ง จังหวัดราชบุรี เพื่อนำมาวิเคราะห์ระบบการถ่ายอักษร และการออกเสียงคำยืมภาษาบาลีสันสกฤตที่ถ่ายอักษรด้วยอักษรมอญรวมทั้งวิเคราะห์การปรับเปลี่ยนเสียงในด้านพยัญชนะ สระ ลักษณะน้ำเสียง และโครงสร้างพยางค์ ผลจากการวิจัยสนับสนุนสมมติฐานข้างต้นที่ว่าระบบการถ่ายอักษรมีอิทธิพลต่อกระบวนการปรับเปลี่ยนทางเสียงในคำยืม ส่วนเรื่องการปรับเปลี่ยนเสียงคำยืมภาษาบาลีสันสกฤตก็เป็นไปตามสมมติฐานเช่นกัน คือ (1) การปรับเปลี่ยนโครงสร้างพยางค์เพื่อลดจำนวนพยางค์ในคำ พยางค์เปิดที่มีโครงสร้าง CV ในภาษาบาลีสันสกฤตมักถูกตัดทิ้ง เพราะเป็นพยางค์ที่ไม่ลงน้ำหนัก และมีการปรับโครงสร้างพยางค์ที่ไม่ลงน้ำหนักให้เป็นพยางค์ลดรูปซึ่งมี 3 ประเภท ได้แก่ ประเภทที่หนึ่ง CV, CVV, CVS, CVN > Cə, ประเภทที่สอง CVV > CV และประเภทที่สาม CVN > CəN (2) การปรับเปลี่ยนพยัญชนะ พยัญชนะต้นในพยางค์ที่ไม่ลงน้ำหนักจะถูกปรับเปลี่ยนไปเป็นพยัญชนะท้ายของพยางค์ที่มาข้างหน้า หลังจากสระในพยางค์ไม่ลงน้ำหนักถูกตัดออกไป นั่นคือ CV.CV > CV.Cø > CVC และมีการปรับเปลี่ยนเสียงพยัญชนะท้ายในภาษาบาลีสันสกฤตหลายเสียงเป็นพยัญชนะท้ายเสียงเดียวกันในภาษามอญ เช่น /-s/ /-ʂ/ /-h/ > /-h/ ฯลฯ (3) การปรับเปลี่ยนเสียงสระ มีการปรับเปลี่ยนสระในภาษาบาลีสันสกฤต 2 ประเภท คือ สระปกติ และสระนาสิกเป็นสระปกติในภาษามอญทั้งหมดเนื่องจากภาษามอญไม่มีสระนาสิก ดังนั้น ทั้ง V และ Ṽ > V มีการปรับเปลี่ยนสระน้ำเสียงก้องธรรมดาในคำยืมบางส่วนเป็นสระเสียงก้องต่ำทุ้ม นั่นคือ V̤ เพื่อให้เป็นไปตามการเปลี่ยนแปลงของเสียงในภาษามอญ