โครงการ “แนวทางการอนุรักษ์พันธุ์ปลาสวยงามในพื้นที่ป่าพรุโต๊ะแดงชุมชนบ้านลาแล หมู่ที่ 1 บ้านโต๊ะเวาะ หมู่ที่ 3 และบ้านโต๊ะแดง หมู่ที่ 5 ตำบลปูโยะ อำเภอสุไหงโก-ลก จังหวัด นราธิวาส” มีวัตถุประสงค์การวิจัย 3 ประการ คือ 1) เพื่อศึกษาภูมิปัญญาการหาปลาสวยงามตาม แหล่งน้ำในป่าพรุโต๊ะแดง และตลาดปลาสวยงามของชาวบ้านตำบลปูโยะ อำเภอสุไหงโก-ลก จังหวัด นราธิวาส 2) เพื่อศึกษาระบบนิเวศน์แหล่งที่อยู่อาศัย แหล่งอาหาร วงจรชีวิตและสิ่งแวดล้อมอื่นๆ ที่มี ผลต่อการเจริญเติบโต และขยายพันธุ์ของปลาสวยงามในป่าพรุ 3) เพื่อศึกษาแนวทางการอนุรักษ์ พันธุ์ปลาสวยงามในพื้นที่ป่าพรุโต๊ะแดงโดยการเพาะ และขยายพันธุ์นำไปสู่การเพาะเลี้ยงทดแทนการ จับปลาจากธรรมชาติในป่าพรุ กระบวนการวิจัยที่ใช้ คือ รวบรวมฐานข้อมูลพรรณปลาในพื้นที่พรุของประเทศไทยจากงาน ศึกษาของกลุ่มงานทรัพยากรชีวภาพ กองประสานงานจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม สำนักงานนโยบายและแผนสิ่งแวดล้อม ถอดองค์ความรู้ภูมิปัญญาการหาปลาซิวข้างขวานในป่าพรุ โต๊ะแดง โดยสืบค้นความเป็นมาการหาปลาเพื่อการบริโภค และปลาสวยงาม ขั้นตอนการหาปลา สวยงามในลำน้ำคลองโต๊ะแดง สังเกตสภาพแวดล้อมที่เป็นแหล่งอาศัยของปลาสวยงามบันทึกข้อมูล และถ่ายภาพลักษณะลำน้ำ พืชพรรณไม้ที่ขึ้นอยู่ในบริเวณดังกล่าว การคัดแยกปลาสวยงามที่จับได้ และหลักเกณฑ์การกำหนดราคาจำหน่ายแบบค้าส่ง ศึกษาดูงานหาความรู้การเพาะเลี้ยงปลาซิว ข้างขวานที่สถานีประมงน้ำจืดจังหวัดนราธิวาส ทดลองเพาะเลี้ยงปลาซิวข้างขวานโดยชุมชน เปรียบเทียบ 3 แบบ คือ บ่อเลี้ยงปลาซีเมนต์ ท่อซีเมนต์ และตู้ปลาสวยงามทั่วไป สรุปบทเรียน การเลี้ยงปลาซิวข้างขวาน ปัญหาที่พบ แนวทางการแก้ไขในการทดลองเพาะขยายพันธุ์ครั้งต่อไป การประชาสัมพันธ์และเผยแพร่องค์ความรู้ที่ได้จากโครงการวิจัย ผลการวิจัย จากการรวบรวมข้อมูลพรรณปลาที่ปรากฏในพื้นที่พรุโต๊ะแดง มีทั้งสิ้น 28 วงศ์ 96 ชนิด ชุมชนบ้านโต๊ะแดง บ้านโต๊ะเวาะ และบ้านลาแล มีการพึ่งพาทรัพยากรป่าพรุ ในการหาปลา เพื่อบริโภคมาเป็นเวลานานมาแล้วนับหลายช่วงอายุคน ส่วนการหาปลาซิวข้างขวานเพื่อจำหน่าย มีมาไม่น้อยกว่า 30 ปี จนกระทั่งถึงปัจจุบัน ชาวบ้านก็ยังมีอาชีพการหาปลาซิวข้างขวานจำหน่ายอยู่ ปริมาณปลาซิวข้างขวานในธรรมชาติอาจไม่สมบูรณ์เหมือนแต่ก่อน เพราะป่าธรรมชาติซึ่งเป็น แหล่งอาศัยถูกทำลายเป็นจำนวนมาก ความอุดมสมบูรณ์ของน้ำลดลง สิ่งต่างๆ เหล่านี้ล้วนเป็นปัจจัย ที่สำคัญของการคงอยู่ปลาซิวข้างขวาน พื้นที่ที่พบปลาสวยงาม โดยเฉพาะปลาซิวข้างขวานจะเป็นบริเวณที่มีน้ำไหลเอื่อยๆ ปลาซิว ข้างขวานมาเล่นน้ำคอยหาอาหารที่ลอยมาตามกระแสน้ำมีพืชน้ำจำพวกต้นสายะขึ้นอยู่กระจายทั่วไป ระดับน้ำเหนือผิวดินพรุ มีความสูงตั้งแต่30-70 เซนติเมตร ขั้นตอนการจับปลาสวยงาม มีขั้นตอนหลักๆ 5 ขั้นตอน คือ 1) ดักปลา ใช้สวิงดักปลาที่ ปลายน้ำ ให้ขอบสวิงด้านหน้าจมน้ำด้านหลังโผล่มาเหนือน้ำ 2) ตีน้ำ ใช้ไม้พายตีน้ำต้นน้ำให้ปลา ข ตกใจกลัว หนีมาทางสวิง 3) ช้อนปลา ไปตามแนวปลาที่คาดว่าจะหนีมา 4) ยกสวิง เพื่อเลือกปลาที่ ไม่ต้องการทิ้งไป 5) นำปลาใส่ถุง เลือกปลาที่ต้องการใส่ในถุง ราคาจำหน่ายปลาสวยงามขึ้นอยู่กับชนิดของปลา ขนาดของปลา ฤดูกาลที่สัมพันธ์กับ ปริมาณที่จับได้ และแนวโน้มความต้องการของตลาด กรณีศึกษาราคาจำหน่ายปลาซิวข้างขวาน พบว่า ปลาซิวข้างขวาน เกรด A มีราคาจำหน่ายร้อยตัวละ 80 บาท เกรด B มีราคาจำหน่ายร้อยตัว ละ 70 บาท เกรด C มีราคาจำหน่ายร้อยตัวละ 60 บาท ประสบการณ์การเพาะเลี้ยงปลาซิวข้างขวานของชุมชนเพื่อลดการจับจากธรรมชาติ โดย เปรียบเทียบการเพาะเลี้ยงในบ่อซีเมนต์ ท่อซีเมนต์ และตู้เลี้ยงปลาสวยงาม พบว่า อัตราการรอดของ ปลาซิวข้างขวานที่เลี้ยงในบ่อซีเมนต์อยู่ที่ร้อยละ 89.4 อัตราการรอดของปลาซิวข้างขวานที่เลี้ยงใน ท่อซีเมนต์อยู่ที่ร้อยละ 55.0 อัตราการรอดของปลาซิวข้างขวานที่เลี้ยงในตู้เลี้ยงปลาสวยงามอยู่ที่ร้อย ละ 87 ปัญหาที่พบในระหว่างการเลี้ยง ได้แก่ปลาที่ปล่อย ขนาดไม่เท่ากัน ทำให้ปลาใหญ่แย่งกิน อาหารปลาเล็ก สัตว์จำพวกงูและนกขโมยกินปลา ตลอดถึงกบ เขียด วางไข่ในบ่อปลาและกินลูกปลา ปล่อยปลาหนาแน่นมากเกินไป ทำให้ปลาเจริญเติบโตช้า ปลาตายจากการเปลี่ยนน้ำ ไฟฟ้าขัดข้อง ต่อเนื่องยาวนานแอร์ปั๊มออกซิเจนทำงานไม่ได้ ทำให้ปลาตายหรืออ่อนแอ โดยสรุปแล้ว การเลี้ยงปลา ซิวข้างขวานในบ่อซีเมนต์ให้ผลดีกว่าวิธีอื่น เพราะพื้นที่ภายในบ่อจัดให้ใกล้เคียงกับพื้นที่ธรรมชาติ ของป่าพรุโต๊ะแดง และปลาซิวข้างขวานปรับเข้ากับสิ่งแวดล้อมได้ง่าย ตลาดของปลาสวยงาม กรณีศึกษาปลาซิวข้างขวาน มีองค์ประกอบทางการตลาด คือ ผู้หา ปลาซิวข้างขวาน ผู้เลี้ยงปลาซิวข้างขวาน พ่อค้ารวบรวมปลาในท้องถิ่น พ่อค้ารับซื้อปลาส่วนกลาง พ่อค้ารับซื้อต่างประเทศ พ่อค้าขายปลีกตลาดภายในประเทศ ตลาดปลาท้องถิ่นรับซื้อปลาคละ 60-70 บาท ต่อ 100 ตัว นำส่งตลาดกรุงเทพในรูปของปลาคละและปลาคัดเกรด ขึ้นกับความต้องการของ ตลาด ร้านค้าส่งรับซื้อปลาสวยงามที่กรุงเทพ รับซื้อปลาคละ 80-100 บาท ต่อ 100 ตัว ตลาดค้าปลีก ปลาสวยงามที่ตลาดนัดสวนจตุจักร กรุงเทพฯ รับซื้อปลาคละ 300-500 บาท ต่อ 100 ตัว ตลาด ระหว่างประเทศ (บริษัทส่งออก) รับซื้อปลาคละ 600 บาท ต่อ 100 ตัว เมื่อผ่านการคัดเกรด จะมี ราคา 600 – 800 บาทต่อ 100 ตัว ผลการขยายผลโครงการวิจัย ได้จัดกิจกรรมอนุรักษ์พันธุ์ปลาสวยงามในป่าพรุโต๊ะแดง โดยให้นักเรียนได้เข้ามาเรียนรู้ วาดภาพปลาสวยงามและปลาหายากในป่าพรุ การจัดนิทรรศการ การพึ่งพาทรัพยากรป่าพรุ เข้าร่วมโครงการส่งเสริมและพัฒนาศักยภาพด้านการท่องเที่ยวจังหวัด นราธิวาส กิจกรรมท่องเที่ยวโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ โดยสำนักงานการท่องเที่ยวและ กีฬาจังหวัดนราธิวาส จำนวน 1,000 คน ประกวดหมู่บ้านอาสาพัฒนาและป้องกันตนเอง ประจำปี 2554 โดยกองอำนวยการรักษาความมั่นคงภายในภาค 4 โดยมีผู้ประกอบอาชีพหาปลาซิวข้างขวาน ในป่าพรุโต๊ะแดงถ่ายทอดความรู้และเล่าประสบการณ์ -